شرح
واحد من أصحابنا » فرق گذاشت . تعبير اوّل سبب ارسال در روايت مىشود ؛ به خلاف تعبير دوّم و سوّم . زيرا ، اين دو تعبير بيانگر روات متعدّد و فراوان است بهگونهاى كه اگر بخواهد همه را نام ببرد ، سند مفصل مىشود . لذا ، از يكى از اين دو تعبير استفاده مىكند . در كلمات صاحب جواهر و شيخ انصارى رحمهما الله نيز اينگونه تعبيرات ديده مىشود ؛ مثلًا مىگويند « صرّح غير واحد من الفقهاء » يعنى جمعيّت زيادى به اين معنا تصريح كردهاند .
صاحب جواهر رحمه الله روايت را مرسله دانسته است ؛ « 1 » ليكن روايت را بايد صحيحه دانست . اگر گفته بود : « عن بعض أصحابنا » يك راوى غيرمشخّص كه نمىدانيم توثيق دارد يا نه ، سبب ارسال مىشد ؛ ولى وقتى مىگويد : « جماعة من أصحابنا » ، « عدّة من أصحابنا » ، « غير واحد من أصحابنا » ديگر روايت مرسل نيست و نيازى به جابر ضعف مسند ندارد . بنابراين ، روايت به نظر ما صحيحه است ؛ همانطور كه بعضى از بزرگان نيز آن را صحيحه شمرده است . « 2 »
فقه الحديث : امام باقر و صادق عليه السلام دربارهى مرتدّ فرمودند : او را توبه مىدهند ؛ اگر توبه كرد ، مطلبى نيست ؛ و گرنه او را مىكشند - ( روايات مرتدّ فطرى قرينه مىشود بر اين كه حكم در اين فقرهى روايت مربوط به مرتدّ ملّى است ؛ زيرا در مرتدّ فطرى مسألهى استتابه مطرح نيست ) - .
زنى را كه از اسلام برگشته است ، توبه مىدهند ؛ اگر توبه كرد ، رهايش مىكنند ؛ و گرنه حكمش زندان ابد است . در حبس او را در مضايقه و تنگنا و فشار قرار مىدهند .
كيفيت دلالت : جملهى اوّل روايت را به سبب روايات مرتدّ فطرى مجبور شديم بر مرتدّ ملى حمل كنيم ؛ امّا آيا اين حمل ضررى به اطلاق جملهى دوّم مىزند ؟ صاحب مسالك رحمه الله مىفرمايد : به خاطر وحدت سياق اين جمله را نيز بايد بر مرتدّ ملّى حمل كنيد ؛ مقيّد اطلاق روايت حمّاد مىشود و نتيجه مىدهد توبهى مرتدّ فطرى اثرى در زندانش ندارد . لذا ، بين زن مرتدّ ملّى و فطرى تفاوت است ؛ در مرتدّ ملّى پس از توبه از حبس آزاد
هامش
( 1 ) . جواهر الكلام ، ج 41 ، ص 612 .
( 2 ) . مسالك الافهام ، ج 15 ، ص 26 .