شرح
فقه الحديث : در اين صحيحه حمّاد از امام صادق عليه السلام احكام زن مرتدّ را مىپرسد .
امام عليه السلام فرمود : او را نمىكشند ؛ بلكه او را به كار سختى وادار مىكنند ؛ طعام و شراب به او نمىدهند ، مگر مقدارى كه حيات او را حفظ كند و مانع مرگش شود ؛ بر او لباسهاى خشن مىپوشانند ؛ و بر ترك نماز او را مىزنند .
كيفيت دلالت : اين روايت سؤال راوى از مطلق زن مرتدّ بود ؛ زيرا ، ظهورى در مرتدّ فطرى يا مرتدّ ملّى ندارد . در روايت فرمود : « تضرب على الصلوات » علّت ضرب اين است كه مرتدّ كافر است ، يا نماز نمىخواند و يا نمازش باطل است . زيرا ، كفر مانع صحّت نمازش مىباشد ؛ ليكن آنچه در اين روايت آمده است با فتواى فقها فرق دارد . در عبارت فقها « تضرب في أوقات الصلوات » آمده ، در حالى كه در روايت « تضرب على الصلوات » آمده است ؛ اين دو با هم فرق دارد . زيرا ، اگر براى ترك يك هفته نماز يكبار او را بزنند « تضرب على الصلوات » امتثال شده است ؛ ولى بنا بر فتواى فقها بايد در هر شبانهروز دستكم سه مرتبه او را بزنند ؛ يعنى در بينالطلوعين به عنوان نماز صبح ، بين زوال و غروب به عنوان نماز ظهر و عصر و بين غروب و نصف شب براى نماز مغرب و عشا .
مطلبى كه در روايت ديده نمىشود ، حبس و زندان زن مرتدّ است ؛ بلكه امام عليه السلام فرمود : « تستخدم خدمة شديدة وتمنع الطعام والشراب » ، اگر بخواهند او را به خدمت سختى وادار كنند و از طعام و شراب بازدارند ، بايد دائماً در اختيار حاكم شرع باشد و راهى براى انجام اين امور غير از مسألهى زندان نيست . از سوى ديگر ، جملات « تستخدم خدمة شديدة وتمنع الطعام والشراب » اطلاق دارد و مقيّد به زمانى نيست . از اين مطلب نيز استفاده مىكنيم كه اين امور دائمى است . بنابراين ، از اطلاق روايت ، زندان و حبس دائم فهميده مىشود . البتّه روايات ديگر نيز بر اين مطلب دلالت دارد .
2 - وبإسناده عن الحسين بن سعيد بن حمّاد ، عن حريز ، عن أبي عبد اللَّه عليه السلام ، قال : لا يخلد في السّجن إلّا ثلاثة : الّذي يمسك على الموت والمرأة ترتدّ عن الإسلام ، والسارق بعد قطع اليد والرِّجل . « 1 »
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 550 ، باب 4 از ابواب حدّ مرتد ، ح 3 .