شرح
فقه الحديث : امام صادق عليه السلام فرمود : در اسلام در سه مورد حبس ابد وجود دارد :
1 - انسانى كه او را در زندان نگاه مىدارند تا مرگش فرا رسد - ( در روايتامساك بيان نشده است ؛ ممكن است مقصود انسان خطرناكى است كه آزادى او بر خلاف مصلحت حكومت اسلامى باشد . و اگر آزاد باشد ، سبب فساد و فتنه مىشود . بنابراين ، بايد دائماً تحتنظر و مراقبت باشد ) - .
2 - زنى كه از اسلام برگردد . اطلاق اين عبارت شامل مرتدّ فطرى و ملّى مىشود .
3 - دزدى كه دست و پايش به عنوان حدّ اوّل و دوّم سرقت قطع شده باشد .
در اين دو روايت ، سخنى از توبه نيست . ممكن است به وجود اطلاق در روايت حريز اشكال كرده و بگويند : روايت فقط در مقام بيان موارد حبس ابد در اسلام است ؛ و از جهت خصوصيّات زن مرتدّ در مقام بيان نيست تا به اطلاقش تمسّك كنيم .
به بيان ديگر ، در اين روايت مستثنى و مستثنىمنه وجود دارد ؛ اگر در مقام بيان هر دو يا در مقام بيان مستثنى بود ، مىتوانستيم از آن اطلاقگيرى كنيم ؛ امّا اگر هدف اصلى روايت ، بيان مستثنىمنه باشد ، يعنى مىخواهد بگويد : خيال نكنيد در اسلام در همهجا حبس ابد وجود دارد ، غير از اين سه مورد حبس ابد نداريم و ديگر كارى به خصوصيّات اين سه مورد ندارد ؛ و نسبت به اين كه آيا در تمام افراد و حالاتش حبس ابد هست يا در بعضى از موارد ؟ ساكت است . لذا ، اين اشكال در روايت حريز وجود دارد ؛ ولى در روايت حمّاد از اين جهت اشكالى نيست .
3 - محمّد بن يعقوب ، عن عليّ بن إبراهيم ، عن أبيه ، عن ابن محبوب ، عن غير واحد من أصحابنا ، عن أبي جعفر وأبي عبد اللَّه عليهما السلام في المرتدّ يستتاب ، فإن تاب وإلّا قتل ، والمرأة إذا ارتدّت عن الإسلام استتيبت ، فإن تاب وإلّا خلّدت في السجن وضيّق عليها في حبسها . « 1 » سند روايت : اين روايت را ابن محبوب از « غير واحد من أصحابنا » روايت كرده است .
توجّه به اين نكته لازم است كه بايد بين « عن بعض اصحابنا » ، « عدّة من أصحابنا » و « غير
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 550 ، باب 4 از ابواب حدّ مرتد ، ح 6 .