شرح
هم بيدار و متوجّه است . چنين لصّ و سارقى محارب است . عنوان محارب به قاطع طريق اختصاص ندارد ؛ هرچند شأن نزول آيهى شريفه راهزن و قاطع طريق است ؛ ولى اختصاص به آن ندارد ، بلكه يكى از مصاديق محارب است . لذا ، بيان امام راحل رحمه الله تا اينجا تمام است كه لصّ بر دو نوع است : محارب و غيرمحارب .
از تعبير مرحوم محقّق رحمه الله در شرايع استفاده مىشود لُصّ همان فردى است كه شرايط و خصوصيّات محارب را واجد است ؛ زيرا ، فرمود : « اللصّ محارب فإذا دخل دار قوم متغلّباً . . . » « 1 » لص محارب است ، هنگامى كه با قهر و غلبه ، حكومت و سلطه وارد خانهاى شد . پس ، معلوم مىشود تغلّب و قهر و غلبه در معناى لُصّ مدخليّت دارد ؛ لذا سارق معمولى لُصّ نيست .
از تعبير ديگران استفاده مىشود لُصّ از مصاديق محارب نيست ، ليكن حكم محارب را دارد .
طرح اشكال بر عبارت تحريرالوسيله
مقدّمه در مسائل گذشته مطلبى را از بحث دفاع نفس كتاب تحريرالوسيله مطرح كرديم . امام راحل رحمه الله در آن بحث فرمود : اگر مهاجمى خواست مال ديگرى را بِرُبايد ، خواه در خيابان يا در خانه ، اگر مهاجم هيچ اسلحهاى ندارد و با اتّكاى به زور و قدرتش مىخواهد مال مردم را ببرد ، صاحب مال مىتواند از مالش دفاع كند ؛ هر چند به كشتن مهاجم منتهى گردد . ليكن امام راحل مىفرمود : احتياط واجب آن است كه از أسهل فالأسهل شروع كند . اگر با داد و فرياد مىتواند او را دور كند ، حقّ ندارد كتككارى كند ؛ اگر با زدن ، امكان دفع مهاجم هست ، نبايد او را مجروح سازد ؛ اگر با چاقو زدن ، مىتوان او را متوارى كرد ، حقّ كشتنش را ندارد ؛ و اگر تنها راه حفظ مال ، قتل مهاجم باشد ، در اين صورت مصداق « من قتل دون ماله فهو شهيد » « 2 » خواهد بود .هامش
( 1 ) . شرايع الاسلام ، ج 4 ، ص 960 .
( 2 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 589 ، باب 4 از ابواب الدفاع ، ح 1 و 2 .