شرح
فقه الحديث : محمّد بن صلت توثيق ندارد . از امام رضا عليه السلام پرسيد : قافلهاى در راهى مىرفتند ، راهزنان راه را بستند ، پس از آن كه قطّاع الطريق دستگير شدند ، - احتمال دارد دستگيرى آنان توسط افراد قافله يا نيروى دولتى يا پس از شناسايى دزدان ، آنان را گرفته باشند - آيا شهادت بعضى از افراد قافله براى بعض ديگر مفيد فايده است ؟
امام رضا عليه السلام فرمود : شهادتشان مردود است ؛ مگر آن كه دزدان اقرار كنند يا افرادى غير از افراد اين كاروان عليه دزدان شهادت دهند .
دلالت روايت : روايت فرض اول و دوّم را شامل مىگردد ؛ زيرا ، از تعبير امام عليه السلام در جواب راوى كه گفت : « شهد بعضهم لبعض » مىفهميم روايت متعرّض صورتى است كه همگى ، هرچند با فاصله شهادت داده باشند .
فرض سوّم كه فقط يك گروه به نفع گروه ديگر شهادت مىدهند ، مشمول تعبير وارد در روايت نيست . اگر فرض سوّم خارج بود ، فرض چهارم يا به حكم انصراف يا ظهور خارج است و صاحب رياض رحمه الله كه سه فرض اول را مشمول روايت مىداند ، به خروج فرض چهارم از نص و فتوا تصريح دارد .
با وجود ضعف سند روايت ، صاحب رياض رحمه الله مىفرمايد : اكثر ، بلكه اشهر به آن عمل كردهاند ؛ لذا روايت معتبر مىگردد و در تمام مفادش هرچند بر خلاف قاعده باشد ، بايد به آن عمل كرد . « 1 »
صاحب جواهر رحمه الله مىفرمايد : مسأله به اين صورت كه صاحب رياض رحمه الله مىگويد ، نيست . زيرا ، مرحوم محقّق « 2 » و علّامهى حلّى رحمهما الله « 3 » و جماعتى معتقدند در غير فرض اول ، شهادت شهود را مىپذيريم . هرچند شمول عباراتشان نسبت به فرض دوّم روشن نيست ، ولى خروج فرض سوّم و چهارم از تحت روايت قطعى است . « 4 »
هامش
( 1 ) . رياض المسائل ، ج 10 ، ص 207 و 208 .
( 2 ) . شرايع الاسلام ، ج 4 ، ص 959 .
( 3 ) . قواعد الاحكام ، ج 2 ، ص 272 .
( 4 ) . جواهر الكلام ، ج 41 ، ص 573 .