شرح
آيا روايت شامل هر چهار فرض مىشود ، امّا اصحاب فقط در فرض اوّل به آن عمل كردهاند يا اين كه روايت فقط صورت اوّل را شامل مىشود و بقيهى فروض را نمىگيرد ؟ به هر حال ، در فرض اوّل ، شهادت شهود به طور قطع پذيرفته نمىشود ؛ در فرض چهارم ، بر طبق قاعده ، بايد پذيرفته شود ؛ ليكن در فرض دوّم و سوّم اشكال است .
اگر جابرى براى روايت داشتيم و شامل صورت دوّم وسوّم مىشد ، قاعده را كنار مىگذاشتيم ؛ ليكن در صورت سوّم ، بايد قاعده را پذيرفت و شهادت شهود را قبول كرد ، در صورت دوّم همانطور كه كاشف اللثام رحمه الله اشاره كرد ، محتمل الوجهين است ؛ در يك وجهش به صورت اول بازگشت دارد ؛ زيرا ، تمام افراد مدّعى مىشوند ؛ و در يك وجهش به شهادت مديونين بازگشت دارد . اين وجه نزديكتر است ؛ زيرا ، فرقى بين اين مسأله و مسألهى مديونين نيست .
امام راحل رحمه الله در فرض چهارم فرمود : « قبل على الأشبه » يعنى قبول در اين فرض بر طبق قاعده است ؛ و ظاهرش اين است كه روايت آن را نمىگيرد . ظاهر كلام امام رحمه الله عدم قبول در سه فرض ديگر است ؛ زيرا ، فقط فرض چهارم را استثنا كردهاند .
نظر برگزيده : در فرض اوّل شهادت شهود پذيرفته نيست . در فرض دوّم ، دو وجه احتمال دارد كه اقرب پذيرش شهادت است . در فرض سوّم و چهارم نيز قبول شهادت علىالقاعده است .