شرح
بىجهت و به ناحقّ حمله كرده است و بر فرد دوّم واجب است براى حفظ جانش از خود دفاع كند .
اگر اوّلى قصد مال دوّمى را دارد و نه جانش را ، دفاع مشروعيّت دارد و جايز است ؛ امّا وجوبى ندارد . عبارت تحريرالوسيله در اينجا در تفصيل بين دفاع از جان و مال ظهور دارد ، ليكن در كتاب امر به معروف و نهى از منكر در باب دفاع از نفس و مال ، در تفصيل اين مطلب مىفرمايد :
مسألة 5 : لو هجم على ماله أو مال عياله جاز له دفعه بأيّ وسيلة ممكنة ولو انجرّ إلى قتل المهاجم .
مسأله 6 : يجب على الأحوط في جميع ما ذكر أن يتصدّى للّدفاع من الأسهل فالأسهل ، فلو اندفع بالتنبيه والإخطار بوجه كالتنحنح مثلًا فعل ، فلو لم يندفع إلّا بالصياح والتهديد المدهش فعل واقتصر عليه ، وإن لم يندفع إلّاباليد اقتصر عليها ، أو بالعصاء اقتصر عليها ، أو بالسيف اقتصر عليه جرحاً إن أمكن به الدفع ، وإن لم يمكن إلّا بالقتل جاز بكلّ آلة قتّالة . . . .
« اگر فردى به مال فرد ديگر يا مال و عيال او هجوم آورد ، دفع او به هر وسيلهى ممكنى جايز است ، هرچندبه قتل مهاجم منتهى شود .
بنا بر احتياط واجب ، در دفاع از مرتبهى پايينتر شروع كند ؛ اگر مؤثّر نبود ، به مرتبهى شديدتر برسد . پس اگر با اخطار و سروصدا مىتواند او را دفع كند ، همان را انجام دهد ؛ و اگر نياز به داد و فرياد و تهديد است ، به همان اكتفا كند ؛ و به همين ترتيب ، نوبت به دست و عصا و شمشير براى ايجاد جراحت ؛ و اگر هيچكدام مؤثر نبود و دفع مهاجم جز با كشتن او امكان ندارد ، با هر آلت قتّالهاى مىتواند او را به قتل برساند . . . » .