شرح
از مجموع اين روايات ، استفاده شد كه در مطلق زانى غير محصن ، تازيانه و تبعيد مطرح است .
بررسى روايات دالّ بر سه عنوان
1 - وعن عليّ بن إبراهيم ، عن أبيه ، عن ابن أبي نجران ، عن عاصم بن حميد ، عن محمّد بن قيس ، عن أبي جعفر عليه السلام ، قال : قضى أمير المؤمنين عليه السلام في الشيخ والشيخة أن يجلدا مائة ، وقضى للمحصن الرجم ، وقضى في البكر والبكرة إذا زنيا جلد مائة ونفي سنة غير مصرهما ، وهما اللّذانّ قد املكا و لم يدخل بها . « 1 » فقه الحديث : روايت به اعتبار ابراهيم بن هاشم صحيحه و يا حسنه است . امام باقر عليه السلام فرمود : قضاوت اميرمؤمنان عليه السلام در زناى پيرمرد و پيرزن صد تازيانه بود ، - يعنى : در غير مورد زناى احصانى - و در زناى محصن حكم به رجم داده ، و در بكر و بكره به صد تازيانه و تبعيد از آن شهر فرمان داد . مقصود از بكر و بكره ، كسانى هستند كه ازدواج كرده ، امّا دخولى محقّق نشده است . ظاهر اين روايت دلالت دارد كه عبارت « وهما اللّذانّ قد أملكا و لم يدخل بها » تفسيرى از امام باقر عليه السلام براى عنوان « بكر » و « بكره » است ؛ نه اينكه تفسيرى از راوى باشد ؛ زيرا ، ظاهر روايت چنين اشعارى ندارد ؛ وصرف احتمال اينكه راوى در مقام توضيح و تفسير مقصود امام عليه السلام چيزى اضافه كرده باشد ، نمىتواند با ظهور روايت مقابله كرده و در برابر آن مقاومت كند . اشكال : اين روايت را مرحوم شيخ طوسى « 2 » به اسنادش از عاصم بن حميد نقل كرده است ، ولى اين عبارت را ندارد . پس ، معلوم مىشود اين جمله از امام عليه السلام نبوده و تفسيرى از راوى بوده است .هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 347 ، باب 1 از ابواب حدّ زنا ، ح 2 .
( 2 ) . التهذيب ، ج 10 ، ص 3 ، ح 6 .