شرح
قال : وقضى في رجل محبوس في السجن وله امرأة حرّة في بيته في المصر وهو لا يصل إليها فزنى في السجن . قال : عليه الحدّ [ يجلد الجلد ] ويدرء عنه الرجم . « 1 »
فقه الحديث : در اين روايت معتبر ، راوى از امام باقر عليه السلام نقل مىكند : اميرمؤمنان عليه السلام در مورد مردى كه همسرش در بصره بود و او در كوفه زنا كرد ، رجم را كنار گذاشته ، و به او صد تازيانه زد . همچنين نسبت به مردى كه زندانى بود و در همان شهر ، زن حرّى در خانه داشت ليكن مرد از دسترسى به او محروم بود و در زندان زنا كرد ، حكم به تازيانه و سقوط رجم كرد .
از مباحث گذشته استفاده شد با آنكه روايات تعابير و عناوين مختلفى داشت ، ليكن به حسب ظاهر ، از نظر متفاهم عرفى اشكالى در اين معنا نيست كه ملاك ، همان تمكّن از فرج و دسترسى به زن در هر زمان كه بخواهد ، است ؛ مقصود از تمكّن نيز تمكّن عرفى است ، نه تمكّن در هر لحظه و تمكّن عقلى .
در اينجا فقط دو روايت است كه تكيه بر حضور و غيبت كرده و ملاكِ غيبت را سفر شرعى قرار داده است ؛ لذا ، اگر كسى در ابتداى چهار فرسخى زنا كند ، زناى او محصنه نيست و اگر مسافت ، كمتر از آن بود ، متّصف به احصان است ؛ بايد اين مشكل را حل كرد .
1 - عن محمّد بن يحيى ، عن محمّد بن الحسين ، رفعه ، قال : الحدّ في السفر الذي إن زنى لم يرجم إن كان محصناً ؟ قال : إذا قصّر فأفطر . « 2 »
فقه الحديث : اين روايت مرفوعه و مضمره است ؛ يعنى نمىگويد كدام امام اين مطلب را فرموده است . لذا ، دو اشكال مهمّ در آن است : يكى مرفوعه بودن و ديگر ، مضمره بودن .
اصلًا معلوم نيست امام اين حكم را فرموده يا غير امام ، پس ، اين روايت حجّيتى ندارد .
مضمون روايت دربارهى حدّ سفرى است كه مرد با وجود بقيّهى شرايطِ احصان ، زنا مىكند . سؤال شده حدّ سفرى كه مانع تحقّق رجم است ، چيست ؟ در جواب گفته شده : « إذا
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 355 ، باب 3 از ابواب حدّ الزنا ، ح 2 .
( 2 ) . همان ، ص 356 ، باب 4 از ابواب حدّ الزنا ، ح 2 .