باشد » ، « 17 » و در قرآن آمده است كه «
لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها
- خدا نفسى را به انجام عملى مكلف نمىكند مگر اين كه توانايى انجام دادن آن را داشته باشد » « 18 » بنا بر اين تقوا و ترس از خدا به اندازهء استطاعت عين پرهيزگارى كامل و تمام است .
دوم : ترس از خدا به اندازهاى كه بايد ترسيد و پرهيزگار شد ، از انسانى به انسان ديگر بر حسب تفاوت اوضاع و احوال و امكانيات ذاتى تغيير پذير است ، پس تقواى شل و كور و بيمار با تقواى انسانى كه بدن سالم دارد فرق مىكند ، و همچنين پرهيزگارى انسان دانا با انسان نادان متفاوت است ، و چنين است پرهيزگارى شخص گرفتار زندان نسبت به شخصى كه از آزادى برخوردار است يكسان نيست ، و همچنين در موارد ديگر . . . و به همين سبب خداوند متعال براى انفاق شخص مالدار و شخص فقير تفاوت قائل شده و گفته است كه هر يك به اندازهء توانايى خود بايد انفاق كنند :
لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَ مَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتاهُ اللَّهُ لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا ما آتاها
. « 19 » از آيه اين گونه مفهوم مىشود كه : مؤمن مىبايستى در نگرش خود به دين واقعيت را در نظر داشته باشد ، و متناسب با استطاعت و توانايى خويش از خدا بترسد و پرهيزگار باشد ، و اگر چنين قدرتى را نداشت به ملامت كردن خويشتن نپردازد و از رحمت خدا نوميد نشود ، / 40 بلكه به اندازهء توانايى خويش به كار برخيزد و عمل كند . مثلا : آن كس كه توانايى ايستاده نماز گزاردن ندارد ، در صدد ترك كردن نماز برنيايد ، بلكه نشسته نماز بخواند ، و آن كس كه قدرت معارضه با فرمانرواى بد ندارد ، در قلب خود با او در كارش موافق نباشد ، بلكه ظاهرا از او پرهيز كند و در نهان پيوسته به مقاومت كردن با او ادامه دهد ، و نظاير اينها . . .
خداى تعالى گفته است :
هامش
( 17 ) - همان جا .
( 18 ) - البقرة / 286 .
( 19 ) - الطلاق / 7 .