نگيرند ، از تصوّر امنيّت حاصل از اين اعتقاد نادرست كه خدا آنان را عذاب نخواهد كرد ، خود را بر كنار نگاه مىدارند ، و نيز با غرور متكى بر اعمال خويش نمىشوند ، و خود را گرفتار فهم نادرست شفاعت نمىسازند .
«
إِنَّ عَذابَ رَبِّهِمْ غَيْرُ مَأْمُونٍ
- چه از عذاب پروردگارشان ايمنى پيدا نكردهاند . » تأكيد بر اين حقيقت از جانب خدا در سياق برنامهء تربيتى قرآن آمده است ، چه هر كس كه از عذاب ايمن نباشد ، به خود اجازهء غافل ماندن و از دست دادن فرصت نمىدهد ، و به همين سبب در دو بعد حركت مىكند : بعد پرهيز كردن از گناهانى كه كيفر آن عذاب است ، و بعد عمل صالح كه بنده را به خدا نزديك مىكند ، و از خشم و غضب او نجاتش مىدهد ، و به ايمنى حقيقى از عذاب نزديكش مىسازد .
آن كس كه از مكر و عذاب خدا خود را در امان مىبيند ، يا به او كفر مىورزد ، و تكذيب مىكند ، همانند كسانى است كه كفر آنان به وعدهء خدا به حدّ استهزاء و چالش و خواستار عذاب شدن رسيده باشد ، چنين انسانى احساس مسئوليت نمىكند ، و بنا بر اين به خوض كردن و بازى كردن مىپردازد ، و گاه متّكى بر آرزوها مىشود و چنان دوست مىدارد كه ديگران را فدا كند / 368 و خود را نجات بخشد ، يا طمع در آن مىبندد كه به بهشت درآيد ، ولى از آن هرگز امانى به دست نمىآورد . و شيخ الطائفه در تفسير آيه گفته است : گفتهاند كه ترس آن دارند كه حسنات ايشان پذيرفته نشود و با سيئات خود در معرض مؤاخذه قرار گيرند ، « 43 » و در الكشاف چنين آمده است : يعنى بر هيچ كس شايسته نيست كه حتى اگر در فرمانبردارى و كوشش مبالغه كرده باشد ، خود را در امان ببيند ، بلكه مىبايستى خود را در ميان ترس و اميد مردّد بداند ، « 44 » و گفتهاند كه : شخص مكلّف نمىداند آيا
هامش
( 43 ) - همان جا .
( 44 ) - الكشاف ، ج 4 ، ص 613 .