« خدا بندگان خود را / 140 با تكليف كردن فرمانبردگى و پرستش خود ، و نه بر سبيل آزمايش و تجربه ، مىآزمايد ، بدان سبب كه او هميشه بر همه چيز دانا است » . « 14 » شايد آشكارترين تأويل براى اين آيه پيامبران و فرستادگان و امامان راهنما از اهل بيت رسول اللَّه بوده باشند ، چه آنان در عمل از همهء آفريدگان خدا نيكوكارتر و بنا بر اين مبرّزترين حكمتهاى الاهى براى خلق بودهاند . مگر بلاها نشان نداده است كه آنان قلههاى روشن و بلنديهاى بسيار متعالى بودهاند ؟ و خداوند متعال جز به علم و حكمت آنان را انتخاب نكرد و گزيده نساخت ، و آنان را بزرگان بشر و فرماندهان شايسته از بندگان خود جز براى آن قرار نداد كه در فرمانبردارى از او گوى سبقت را به چنگ آورده بودند .
بعضى از مفسران در تفسير آيه كلمهاى را مقدر گرفته و گفتهاند كه اصل آن : « ليبلوكم فينظر ايكم - تا شما را بيازمايد و ببيند كه كدام يك از شما » ، ولى براى اين فرض و نظاير آن در كتاب خدا هيچ بهانه و توجيهى وجود ندارد و بلاغت آن ژرفتر از اين است كه نيازمند اضافه كردن چيزى به آن بوده باشد ، چه از آن مىفهميم كه خداوند متعال صالحان را در زهدان ابتلا مىسازد ، و بلكه اگر انسان به دنيا نمىآمد و آزموده و مبتلا نمىشد ، ناقص بود . و بدين گونه آيه مظهرى از مظاهر نام « تبارك » مىشود كه در آن بركت خدا به آشكارترين صورت ظهور پيدا مىكند ، و گواهيهاى آن در صفات و پاكيزگى از بندگان صالح او مشاهده مىشود كه در راه خدا همهء جاذبههاى منفى و دشواريها را تحمل مىكنند ، و از بركت ايمان به او عزّ و جلّ و نعمت عقلى كه به ايشان عنايت كرده است ، خود را به افقهاى فضيلت بالا مىبرند ، و به همين سبب در اخبار از رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله - جملهء « أيّكم أحسن عملا » به « أحسن عقلا » تفسير شده است . « 15 » از آن جا كه آدمى گاه رستگار مىشود و گاه خطا مىكند و با ابتلا رو به رو
هامش
( 14 ) - همان جا .
( 15 ) - همان جا .