مىشود ، يا نسبت به حق تجاوز مىكند ، آنچه در پايان آيه آمده براى آن است كه او را در جريان عمل با در نظر داشتن معادلهء توازنى راهنمايى كند كه يك كفهء آن ترس است و كفهء ديگر اميدوارى به رحمت و آمرزش الاهى ، و اين / 141 راهنمايى از طريق تعريف خدا به دو نام پروردگار است كه آشنا شدن وى به آن دو اهميت فراوان دارد ، و در نتيجه نه خود را به اميد مفرط دلخوش مىكند ، و نه در چنگال نااميدى گرفتار .
«
وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ
- و او نيرومند و آمرزنده است . » با عزت و قدرت نافرمانان و گناهكاران را مىگيرد و مورد مؤاخذه قرار مىدهد ، و هر كس را كه به او باز گردد مىآمرزد ، هر كس را كه عمل نيكو داشته باشد مىبخشد و از گناهش درمىگذرد ، و هر كس را كه بد كاره باشد عذاب مىكند .
و سپس از اين خاتمه به آن راه مىيابيم كه ابتلا هدف ديگرى جز آشكار كردن جوهر و باطن مردمان دارد ، و آن جزا است .
[ 3 - 4 ] سپس آيات ديدگان و بينشهاى ما را به بدايع آفرينش او در كاينات متوجّه مىسازد ، كه چون در آنها امعان نظر كنيم ، و نگاهى به آسمان بيندازيم كه دامنهاى دور تر از دقيقترين و بزرگترين دوربينهايى دارد كه بشر آنها را اختراع كرده است و آدمى نمىتواند اندازهء آن را تخيّل كند . . . و بزرگتر از حجم آسمانها آن نظام متين و دقيقى است كه بر منظومهها و كهكشانهاى هولناك عظيم آسمانها حكومت مىكند . انديشيدن در آفرينش خدا آدمى را در برابر حقيقتى بديع متوقف مىسازد كه همانا استوارى حق و تدبير در همهء مفردات و اجزاء هستى است ، و نگرش سالم و درستى كه مىبايستى از آن پيروى كنيم ، چيزى نيست كه ما را تنها در برابر ظواهر چيزها متوقف سازد ، بلكه ما را از ظاهر قابل مشاهده به باطن پوشيده انتقال مىدهد ، و از معرفت مخلوق به معرفت آفريدگارى مىرسيم كه آن را آفريده و نظامى را كه بر آن پيش مىرود براى آن ابداع كرده است .
الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً
- آن كه هفت آسمان را كه طبقات آن در پى يكديگر قرار گرفته است آفريد . »