من اللَّه تعالى اذا راه فى صور مختلفه فان ذلك لا يقدر عليه الا اللَّه تعالى و هو ان يراه مرّة قد سدّ الافق و اخرى يجمعها مكان ضيّق . و اما ابليس فكان ذلك منه تخييلا للناظرين و تمويها دون التحقيق كفعل السحرة بالعصىّ و الحبال . قال اللَّه تعالى -
فَإِذا حِبالُهُمْ وَ عِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّها تَسْعى
و لم يقل - سعت .
و قيل - فاستوى و هو بالافق الاعلى من فعل اللَّه عز و جل كقوله -
اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ
و الافق الاعلى فوق السماوات السبع يعنى - العرش . و گفتهاند - فاستوى صفت مصطفى است ( ص ) معنى آنست كه - راست بايستاد بنفس در مجاهدت و بدل در مشاهدت ، بروح در مكاشفت ، بسرّ در ملاطفت . راست بايستاد ، از امر ما قدم بيرون ننهاد و بنهى ما قدم در ننهاد و بىفرمان ما دم نزد ، راست بايستاد ، مراد ما را ، هر چه مراد وى بود زير قدم آورد و مراد ما مراد او گشت و ما خود آن كرديم كه مراد وى بود .
فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها
-
وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضى
.
راست بايستاد در دوستى كه از دوست جز دوست نخواست ، راست بايستاد در نفس موافقت قلب را ، راست بايستاد قلب موافقت سرّ را ، راست بايستاد سرّ موافقت حق را ، راست رفت ، براست و چپ نگاه نكرد تا به منزل
ثُمَّ دَنا
رسيد بر بساط
فَتَدَلَّى
قدم نهاد .
بقاب قوسين قرب بر رفته ، بر متكاء عزت او ادنى تكيه زده ، بمشاهدت رسيده ، شراب چشيده ، راز شنيده دوست ديده .
دردى كه من از عشق تو كردم حاصل * دل داند و من دانم و من دانم و دل
هر كه تحفهء -
ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغى
برد ، هديهء -
فَأَوْحى إِلى عَبْدِهِ ما أَوْحى
آرد . شعر :
لا يكتم السرّ الا كل ذى خطر * و السرّ عند الكرام الناس مكتوم
و السرّ عندى فى بيت له غلق * قد ضاع مفتاحه و الباب مختوم
قوله :
ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى
، هذا من المقلوب تأويله - تدلّى فدنا ، و التدلّى -