وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ
بيافريديم مردم را ،
وَ نَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ
و ميدانيم آنچه در دل او ميانديشد ،
وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ ( 16 )
ما نزديكتريم به او از رگ جان .
إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيانِ
سخن مىربايند آن دو سخن رباى و مىفراگيرند « 1 » از او ،
عَنِ الْيَمِينِ وَ عَنِ الشِّمالِ قَعِيدٌ ( 17 )
يكى از راست سوى او نشسته و يكى از چپ سوى او نشسته .
ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ
، بيرون ندهد هيچ سخن از دهن ،
إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ ( 18 )
مگر نزديك اوست گوشوانى « 2 » ساخته .
النوبة الثانية
اين سورة را دو نام است : سورهء « ق » و سورهء « الباسقات » ، هزار و چهارصد و نود و چهار حرف است . سيصد و پنجاه و هفت كلمت و چهل و پنج آيت ، جمله به مكه فرو آمد مگر يك آيت :
وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ
اين يك آيت بمدينه فرو آمد بقول ابن عباس و قتاده و باقى همه يكى است و در اين سورة دو آيت منسوخ است يكى :
فَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ
، ديگر :
وَ ما أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِجَبَّارٍ
اين هر دو آيت منسوخ است بآيت سيف .
و در فضيلت سورة ابىّ بن كعب روايت كند از
مصطفى ( ص ) قال : من قرأ سورة ق هوّن اللَّه عليه ثارات الموت و سكراته .
قوله تعالى :
ق
اقوال مفسران مختلف است در معنى
ق
ابن عباس گفت : نامى است از نامهاى اللَّه . سوگند به آن ياد كرده چنانك به قرآن ياد كرده .
محمد بن كعب القرظى گفت - افتتاح نام اللَّه است قادر و قاهر و قابض قدّوس و قريب و قيّوم و معنى آنست كه - انا اللَّه القادر القابض انا القدوس القوى ، و بر يك حرف اختصار كرد بر مذهب اختصار و عادت عرب كه گفتهاند :
قد قلت لها قفى فقالت قاف .
هامش
( 1 ) ج : فرا ميگيرند . .
( 2 ) در نسخهء ج : نگهبانى . .