فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا السَّاعَةَ
، چشم نمىدارند مگر رستاخير را
أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً
، كه بايشان آيد ناگاه ،
فَقَدْ جاءَ أَشْراطُها
نشانهاى آن پيش باز آمده ،
فَأَنَّى لَهُمْ
، چون و از كجا ايشان را جاى پذيرفتن بود ،
إِذا جاءَتْهُمْ ذِكْراهُمْ ( 18 )
چون رستاخيز بايشان آمده بود .
النوبة الثانية
اين سورة دو هزار و سيصد و چهل و نه حرف است و پانصد و سى و نه كلمت و سى و هشت آيت . خلافست ميان علماء تفسير كه اين سورة مكى است يا مدنى .
سدّى و ضحاك گفتندى مكى است ، مجاهد گفت مدنى است . ابن عباس گفت و قتاده مدنى است مگر يك آيت :
وَ كَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ هِيَ أَشَدُّ قُوَّةً
. ميگويند اين آيت آن روز فرو آمد كه از مكه بيرون آمد بهجرت ، رسول خدا ( ص ) با مكه مينگريست و اندوه مفارقت وطن در دل وى اثر ميكرد ، تا رب العزة تسلى دل وى را اين آيت فرستاد . و در اين سوره دو آيت منسوخ است : يكى
فَإِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ - الرِّقابِ
الى قوله :
فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمَّا فِداءً
اين منسوخ است به آن آيت كه در سورة الانفالست گفت :
فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْناقِ وَ اضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنانٍ
.
آيت ديگر :
وَ لا يَسْئَلْكُمْ أَمْوالَكُمْ
، منسوخ است بقوله : -
إِنْ يَسْئَلْكُمُوها فَيُحْفِكُمْ تَبْخَلُوا وَ يُخْرِجْ أَضْغانَكُمْ
، و در فضيلت سورة ، ابى كعب گفت -
قال رسول اللَّه ( ص ) من قرأ سورة محمد كان حقا على اللَّه ان يسقيه من انهار الجنة .
قوله :
الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
. اى - امتنعوا عن الايمان صدودا و صدوا الناس عن الايمان صدا ،
أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ
اى - ابطلها فلم يقبلها .
اين آيت در شأن قومى مشركان فرود آمد كه در كفر خويش صلهء رحم بپاى داشتند و عمارت مسجد حرام ميكردند و مردمان را طعام ميدادند . رب العالمين آن عملهاى ايشان باطل كرد كه هيچ نپذيرفت و ثواب آن ضايع . زيرا كه خود از راه هدى برگشتند و ديگران را نيز از ايمان برميگردانيدند .
ابن عباس گفت - در شأن مطعمان روز بدر فرود آمد ، دوازده مرد بودند :