نَجْعَلْهُما تَحْتَ أَقْدامِنا
فى النار
لِيَكُونا مِنَ الْأَسْفَلِينَ
اى - ليكونا فى الدرك الاسفل من النار . قال ابن عباس : ليكونا اشدّ عذابا منّا .
إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا
- ابن عباس گفت : اين آيت در شأن ابو بكر صديق فروآمد ، هر فرقتى
رَبُّنَا اللَّهُ
ميگفتند ؛ امّا شرك در آن مىپيوستند ، مشركان ميگفتند :
رَبُّنَا اللَّهُ
و با اين كلمة ميگفتند : الملائكة بنات اللَّه ، جهودان
رَبُّنَا اللَّهُ
ميگفتند و
عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ
با وى ميگفتند و انكار نبوت مصطفى ( ص ) ميكردند ، ترسايان
رَبُّنَا اللَّهُ
مىگفتند و گفت
الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ
و انكار نبوت مصطفى ( ص ) در آن مىپيوستند . بو بكر صديق بگفت : « ربّنا اللَّه » و آن گه بوفاى كلمه باز آمد ؛ شرك از آن نفى كرد ؛ بر راه سنّت و جماعت راست رفت ؛ در اداء فرايض بكوشيد ؛ اخلاص و صدق در آن بجاى آورد و بر آن بپائيد تا بر اللَّه رسيد . استقامت لفظى جامع است مشتمل بر جملهء اين معانى . و هر يكى از مفسّران در قول خويش به اين معانى اشارت كرده . مصطفى فرمود در تفسير اين آيت :
إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا
قال : من مات عليها فهو ممّن استقام » .
ابو بكر صديق گفت :
ثُمَّ اسْتَقامُوا
اى - لم يشركوا باللّه شيئا و لم يرجعوا عنها بعد ما قالوا عمر خطاب گفت : استقاموا على الامر و النهى و لم يروغوا روغان الثعالب ، عثمان بن عفان گفت :
ثُمَّ اسْتَقامُوا
اى - اخلصوا العمل للَّه .
على مرتضى ( ع ) گفت :
« ادّوا الفرائض » .
ابن عباس گفت : استقاموا على أداء فرضه .
حسن گفت : استقاموا على امر اللَّه فعملوا بطاعته و اجتنبوا معصيته . مجاهد گفت :
استقاموا على شهادة ان لا إله الّا اللَّه حتى لحقوا باللّه . حسن بصرى هر گه كه اين آيت بر خواندى گفتى : اللّهم انت ربنا فارزقنا الاستقامة . انس مالك گفت : آن روز كه اين آيت فرو آمد ، رسول خدا شاد شد و از شادى فرمود :
« امّتى و رب الكعبة » .
و خبر درست است از سفيان بن عبد اللَّه الثقفى كه گفت :
يا رسول اللَّه قل لى امرا من الايمان لا اسئل عنه احدا بعدك ، قال : « قل آمنت باللّه ثمّ استقم » قال : قلت يا رسول اللَّه بماذا استقيم ؟
قال : فاشار بيده الى لسانه
- گفت : يا رسول اللَّه كلمهاى گوى مرا در مسلمانى كه من دست در آن كلمه زنم ، اصلى بيان كن كه بر آن اصل بروم ، رسول فرمود : بگو ايمان آوردم