وَ قالُوا لِجُلُودِهِمْ
اندامان خويش را گويند :
لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنا
چرا گواهى داديد بر ما [ كه داورى شما مىداشتيم و عذاب از شما مىباز كرديم ] ؟
قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ
گويند اللَّه ما را گويا كرد ،
الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ
او كه هر چيز را گويا كرد ،
وَ هُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ
و اوست كه اوّل شما را آفريد ،
وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ( 21 )
و با او آورند شما را .
وَ ما كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ
و شما نتوانستيد كه باز پوشيده آئيد ،
أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَ لا أَبْصارُكُمْ وَ لا جُلُودُكُمْ
تا گواهى ندهد بر شما گوشها و چشمها و اندامان خويش ،
وَ لكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّهَ لا يَعْلَمُ كَثِيراً مِمَّا تَعْمَلُونَ ( 22 )
و خود چنان مىپنداشتيد كه اللَّه نمىداند فراوانى از آنچه ميكرديد .
ذلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ
و آن ظنّ كه به خداوند خود مىبرديد كه كردار ما نمىداند ،
أَرْداكُمْ
هلاك از شما برآورد و به نيست بداد شما را ،
فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخاسِرِينَ ( 23 )
تا از زيانكاران گشتيد .
فَإِنْ يَصْبِرُوا فَالنَّارُ مَثْوىً لَهُمْ
اگر شكيبايى كنند جاى ايشان آتش است ،
وَ إِنْ يَسْتَعْتِبُوا فَما هُمْ مِنَ الْمُعْتَبِينَ ( 24 )
و اگر خشنودى جويند ، از ايشان خشنود نشوند .
النوبة الثانية
اين سوره را دو نام گفتهاند : يكى حم السجده ، ديگر سورة المصابيح .
سه هزار و سيصد و پنجاه حرف است و هفتصد و نود و شش كلمت و پنجاه و چهار آيت جمله به مكه فرو آمد و در مكيات شمرند باتفاق مفسّران . و درين سوره ناسخ و منسوخ نيست مگر يك آيت :
وَ لا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَ لَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ
بآيت سيف منسوخ است .
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
-
حم ، تَنْزِيلٌ مِنَ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
اى - هذه الحروف تنزيل من الرحمن الرحيم نزل بها جبرئيل من عند اللَّه . ميگويد : اين حروف تهجّى كه حا و ميم از ان جمله است ، فرو فرستادهء رحمن است ، چنانك كودك را گويى : چه