«
وَ اهْدِنا إِلى سَواءِ الصِّراطِ
» اى - ارشدنا الى طريق الصّواب و العدل .
فقال داود لهما تكلّما ، فقال احدهما : «
إِنَّ هذا أَخِي
» اى - على دينى و طريقتى .
و قيل : صاحبى ، «
لَهُ تِسْعٌ وَ تِسْعُونَ نَعْجَةً
» اى - امرأة ، «
وَ لِيَ نَعْجَةٌ واحِدَةٌ
» - و العرب تكنى عن المرأة بالنّعجة و بالشّاة ايضا . قال الاعشى :
فرميت غفلة عينه عن شاته * فاصبت حبّة قلبها و طحالها
قال الحسين بن ابو الفضل : هذا تعريض للتنبيه و التفهيم لانه لم يكن هناك بغى و لا نعاج ، فهو كقولهم : ضرب زيد عمروا ، و اشترى بكر دارا ، و ليس هناك ضرب و لا شرى .
«
فَقالَ أَكْفِلْنِيها
» - قال ابن عباس : اعطنيها . و قال مجاهد : انزل لى عنها .
و قال اهل اللغة : «
أَكْفِلْنِيها
» اى - اجعلنى كافلالها اقوم بامرها ، و المعنى طلّقها لا تزوّجها .
«
وَ عَزَّنِي فِي الْخِطابِ
» - اى غلبنى فى الخصومة ، اى كان اقدر على الاحتجاج منّى و صار اعزّ منّى فى مخاصمته ايّاى ان تكلّم كان افصح منّى و ان حارب كان ابطش منّى فغلبنى .
«
قالَ
» داود : «
لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤالِ نَعْجَتِكَ إِلى نِعاجِهِ
» اى - مضمومة الى نعاجه .
گفتهاند : سخنگوى درين قصّه جبرئيل بود ، با داود گفت : اين برادر منست در دين و طريقت و صاحب من ، او را نود و نه ميش است و مرا يك ميش ، او را مهمانى رسيد قصد كشتن ميش من كرد مهمان را از دريغ داشتن ميش خويش داود چون اين سخن شنيد خشم گرفت گفت : و اللَّه لاقتلنّه ان ذبحها ، فقال جبرئيل : أ تقتل فى ذبح شاة و لا تقتل من استلب امرأة جاره و استنكحها .
«
وَ إِنَّ كَثِيراً مِنَ الْخُلَطاءِ
» - هذا كلام مستأنف ليس من قول داود ، و - الخلطاء الشركاء ، جمع خليط كظريف و ظرفاء ، «
لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ
» اى - ليظلم بعضهم بعضا ، «
إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ
» فانهم لا يظلمون احدا ، «
وَ قَلِيلٌ ما هُمْ
» اى - و قليل هم ، و « ما » زيادة ، معناه : الصّالحون الذين لا يظلمون قليل . داود چون حكم ايشان برگزارد ، جبرئيل با صاحب خويش نگرست بخنديد و گفت : حكم على نفسه - بر خويشتن حكم كرد . اين سخن بگفت و هر دو به آسمان شدند ، داود بدانست كه