كردههاى نيك در آثار آوردهاند كه بندهء مؤمن را خطاب آيد كه چه آوردى ؟ بنده شرم دارد كه گويد چندين نماز و چندين صدقات و خيرات . ربّ العزّة دست وى بسخن آرد تا گويد : چندين صدقه داد ، پاى وى گويد : چندين نماز كرد ، انگشتان وى گواهى دهند بر تسبيحات و تهليلات .
قال النبى ( ص ) لبعض النّساء : « عليكنّ بالتسبيح و التهليل و اعقدن بالانافل فانهنّ مسئولات مستنطقات » .
آن يكتا موى مژگان چشم بنده را گواهى دهد ، يقول اللَّه تعالى : تكلمى يا شعرة جفن عين عبدى فاحتجى عن عبدى - اى موى مژگان چشم بندهء مؤمن من بيار حجّت از بهر بندهء من ، گويد : بار خدايا گواهى دهم كه از بيم عقوبت تو و در آرزوى ديدار تو بسيار گريست ، اللَّه گويد : راست مىگويى و من مىديدم ، آن گه گويد : اين بنده را بگواهى يك تا موى آمرزيدم و منادى ندا كند هذا عتيق اللَّه بشعرة ، اين سخن گفتن اندامهاى بنده ازان غيبهاست كه بر خرد آدمى پوشيده است و بر خواست اللَّه حوالت است و در توان وى آن را جاى است ، نادر يافته پذيرفته و آن را گردن نهاده ، و هم ازين باب است كه فردا زمين بر بنده گواهى بر كردار وى دهد ، و ذلك فى قوله :
« يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها »
اى - تشهد على كلّ عبد و امة بما عمل على ظهرها و هم ازين باب است كه اللَّه در قرآن دوزخ را خشم گفت
« تَكادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ »
، و آسمان و زمين كه اللَّه را پاسخ داد :
« قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ »
، همچنين تسبيح جمادات و چيزها كه جان ندارد چون صحرا و كوه و دريا و درختان و باد و باران و امثال آن ؛ اين همه آنست كه عقل مىنپذيرد و دل از ان مىشورد و دين آن را مىپذيرد و اللَّه آن را گواهى ميدهد مؤمنان بجان و دل قبول ميكنند و نادر يافته مىپذيرند كما قال تعالى :
امرنا لنسلم لرب العالمين .
قوله :
وَ مَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِي الْخَلْقِ
- اين آيت بندگان را تنبيهى است عظيم و بيدار كردن ايشان از خواب غفلت ، يعنى كه خود را دريا بيد و روزگار جوانى و قوّت بغنيمت داريد و عمل كنيد پيش از ان كه نتوانيد .
قال النبى ( ص ) : « اغتنم خمسا قبل خمس : شبابك قبل هرمك و صحّتك قبل سقمك و غناك قبل فقرك و حياتك قبل