و ميان آنچه آرزو ميكردند ،
كَما فُعِلَ بِأَشْياعِهِمْ مِنْ قَبْلُ
هم چنان كه با هم دينان ايشان كردند از پيش « 1 » ،
إِنَّهُمْ كانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ ( 54 )
كه ايشان در گمانى بودند دل را شورنده .
النوبة الثانية
قوله تعالى :
قُلْ إِنَّما أَعِظُكُمْ بِواحِدَةٍ
يعنى آمركم و اوصيكم بكلمة واحدة و هى قول لا إله الا اللَّه ، قال : و هل جزاء لا إله الّا اللَّه الا الجنّة ؟ فذلك قوله :
هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الْإِحْسانُ
و عن عبد الرحمن القرشى عن عياض الانصارى انّ رسول اللَّه ( ص ) قال : ان لا إله الا اللَّه كلمة عند اللَّه كريمة و لها عند اللَّه مكان من قالها صادقا بها ادخله اللَّه بها الجنة و من قالها كاذبا حقنت دمه و احرزت ماله و لقى اللَّه غدا فحاسبه .
و قيل معناه : اعظكم بخصلة واحدة و هى
أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ
اى - لا جل اللَّه ، ليس المراد من القيام الذى هو ضدّ الجلوس و انّما هو القيام بالامر الذى هو طلب الحق ، كقوله :
وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْيَتامى بِالْقِسْطِ
مَثْنى
يعنى اثنين اثنين متناظرين ،
وَ فُرادى
يعنى واحدا واحدا متفكّرين .
التفكّر طلب المعنى بالقلب - تفكّر جست و جوى دل است در طلب معنى ، و آن سه قسم است :
يكى حرام يكى مستحبّ يكى واجب ، تفكّر در صفات حق جلّ جلاله و در چراى كار وى حرام است كه از ان تخم حيرت و نقمت زايد ؛ و همچنين تفكّر در اسرار خلق حرام است كه از آن تخم خصومت زايد ، و آن تفكّر كه مستحبّ است تفكّر در صنع صانع است و در آلا و نعماء او . عبد اللَّه عباس گفت : تفكّروا فى آلاء اللَّه و لا تفكّروا فى ذات اللَّه . و تفكّر كه واجب است تفكّر در كردار خويش است و در جستن عيب خويش و عرض نامهء جرم خويش . و فرق ميان تفكّر و تذكّر آنست كه تفكّر جستن است و تذكّر يافتن .
ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا ما بِصاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ
- الصاحب - ها هنا هو الرسول و الجنّة -
هامش
( 1 ) نسخهء الف : پيش فا .