و التّوبة و الرّجوع الى الدّنيا ،
كَما فُعِلَ بِأَشْياعِهِمْ
اى - اهل دينهم و موافقيهم من الامم الماضية حين لم يقبل منهم الايمان و التّوبة . فى وقت البأس ،
إِنَّهُمْ كانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ
ظاهر الشرك .
النوبة الثالثة
قوله تعالى :
قُلْ إِنَّما أَعِظُكُمْ بِواحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ . . .
گفتهاند كه : القيام للَّه نقطهء پرگار طريقت است و مدار اسرار حقيقت ، هر كه از تدبير خود برخاست و كار خود با حق جل جلاله گذاشت ثمرهء حياة طيّبه برداشت ، نبينى جوانمردان اصحاب الكهف را كه از خود برخاستند و تدبير خود بگذاشتند و روى بدرگاه ربوبيت نهادند چنانك رب العزة فرمود :
وَ رَبَطْنا عَلى قُلُوبِهِمْ إِذْ قامُوا
، نگر كه ايشان را در غار غيرت در ظلّ رعايت و كنف ولايت چگونه جاى داد ، آفتاب صورت را و خورشيد تابنده را زهره نبود كه كرد غار غيرت ايشان گردد و نور آفتاب متقاصر آيد به حكم اضافت بانوار اسرار ايشان ، زيرا كه نور آفتاب براى استضاءت خلق است و انوار اسرار ايشان براى معرفت حقّ .
دع الاقمار تخبو ام تنير * لنا بدر تذل له البدور
نور آفتاب نور صورت است و نور دل ايشان نور سريرت ، لا جرم شعاع آفتاب صورت چون بايشان رسيدى از بريق شعاع نور سرّ ايشان دامن در چيدى ، رب العالمين فرمود .
وَ تَحْسَبُهُمْ أَيْقاظاً وَ هُمْ رُقُودٌ
پندارى كه ايشان بيدارند و خود خفته بودند ، اينست صفت اهل طريقت ، بظاهرشان نگرى ؛ ايشان را بينى مشغول در ميادين اعمال ، بسر آئرشان نگرى ؛ ايشان را بينى فارغ در بساتين لطف ذو الجلال ، به ظاهر در عمل در باطن نظّارهء لطف ازل ، از
إِيَّاكَ نَعْبُدُ
كمر مجاهدت بر ميان بسته ، از
إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
تاج مشاهدت بسر نهاده ، در زير قرطهء تسليم پوشيده ، بر زبر درّاعهء عمل فرو كشيده ، و فى اختيار اصحاب الكهف ابين دليل و اوضح سبيل على انّ الاصطفاء ليس بعلّة و الاختيار ليس بحيلة . سگى كه چند گام برداشت