مىشنود و مىنازد ، دشمن مىشنود و بدل مىگدازد . يا سيّد غم مخور و خويشتن را مرنجان به آن كه اين سادات عرب و كفّار قريش از تو اعراض ميكنند و بكتاب ما ايمان مىنيارند كه ما هزاران هزار دوست داريم در پردهء غيبت . جانهاى ايشان بعشق تو مىپروريم ، كس باشد كه پس پانصد سال در وجود آيد . عشق تو راحت جان او بود دوستى تو اصل ايمان او بود .
وَ إِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعالَمِينَ
تنزيل بناء مبالغت است و تكثير : يعنى قرآن كه از آسمان فرود آمد نه بيك بار فرود آمد ، بدفعات و كرّات فرود آمد در مدّت بيست و سه سال : نجم نجم ، سورت سورت ، آيت آيت . چنان كه لايق حال بود و بوى حاجت بود . يا محمد رحمتى بود از خداوند جلّ جلاله بر تو و امّت تو كه اين قرآن نه چنان فرستاد كه تورية فرستاد ببنى اسرائيل ، كه بيك بار بيك دفعت فرو فرستاد ، لا جرم حوصلهء بنى اسرائيل ضعيف بود بر نتافت و احتمال نكرد . حوصلهء ضعيف بار گران چون برتابد ؟ طفل شيرخواره لقمهء رسيده از كجا احتمال كند . چون حوصلهء ايشان برنتافت قدر آن بندانستند و حقيقت آن بنشناختند و رايگان از دست بدادند كه بيك من جو بفروختند . ربّ العالمين حكايت ازيشان باز كرد كه :
يَأْخُذُونَ عَرَضَ هذَا الْأَدْنى
لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَناً قَلِيلًا
: چون نوبت به اين امّت رسيد ايشان را كتابى داد حجم آن كوتاه فضل آن عظيم ، شرف آن بزرگ ، فرو فرستاد بمدّتى و روزگارى دراز ، سورت سورت آيت آيت ،
لِيَكُونَ
اثبت فى فؤاد رسول اللَّه ( ص ) و امّته و اقرّ فى قلوبهم و احكم فى صدورهم . قال اللَّه تعالى
لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤادَكَ
و آن گه تعظيم قرآن و تشريف اين امّت را نه همه قرآن بيك نسق فرو فرستاد ، بلكه احكام آن بعضى عام و بعضى خاصّ ، بعضى بنظمى ظاهر فرستاد و بعضى بنصّى قاطع ، بعضى مجمل بعضى مفسّر ، بعضى مطلق بعضى مقيّد ، بعضى محكم بعضى متشابه . اگر همه متشابه بودى كس را در عالم بر علم تنزيل وقوف ، نبودى ور همه ظاهر بودى كس را رتبت تعليم نبودى