كقوله :
« وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها »
اى - قبل ذلك و مثله فى الظروف وراء ، فانّه يكون بمعنى خلف و بمعنى امام و يستعمل لهما . معنى آنست كه ما در زبور داود نوشتيم پيش از قرآن محمد . «
أَنَّ الْأَرْضَ »
يعنى ارض الجنّة . «
يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ »
المؤمنون ، دليله قوله :
« أُولئِكَ هُمُ الْوارِثُونَ الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ »
و قال تعالى :
« الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَهُ وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ »
يعنى ارض الجنّة . و گفتهاند زمين اينجا زمين دنياست آن گه خلاف كردند كه كدام زمين است ؟ قومى گفتند زمين مقدسه است و عبادى الصالحون بنى اسرائيلاند كه ميراث بردند از جبّاران . قومى گفتند زمين مصر است كه ميراث بردند از قبطيان . قومى گفتند همهء زمين دنيا خواهد كه امت محمد ميراث بردند از جهانيان كه پيش از ايشان بودند ، و هذا حكم من اللَّه سبحانه باظهار الدّين و اعزاز المسلمين و قهر الكافرين . قال اللَّه تعالى :
« لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ »
، و قال وهب قرأت فى عدة كتب من كتب اللَّه سبحانه قال اللَّه عز و جل : « انّى لاورث الارض عبادى الصّالحين » من امّة محمّد .
«
إِنَّ فِي هذا »
اى فى هذا القرآن . «
لَبَلاغاً »
اى - وصولا الى البغية ، من اتّبع القرآن و عمل به وصل الى ما يرجو من الثواب . و قيل بلاغا اى - كفاية . يقال فى هذا الشيء بلاغ و بلغة ، اى - كفاية ، و القرآن زاد الجنّة كبلاغ المسافر ، و قيل انّ فى هذا اى - فى توريثنا الجنّة الصالحين لبلاغا و كفاية فى المجازاة . «
لِقَوْمٍ عابِدِينَ »
مطيعين للَّه سبحانه ، و قال ابن عباس : اى - عالمين . و قال كعب هم امة محمد ( ص ) اهل الصّلوات الخمس و شهر رمضان سمّاهم اللَّه عابدين .
روى سعيد بن جبير عن ابن عباس عن النبى صلّى اللَّه عليه و سلّم انه قرأ «
لَبَلاغاً لِقَوْمٍ عابِدِينَ »
، قال : « هى الصّلوات الخمس فى المسجد الحرام جماعة » .
قوله : «
وَ ما أَرْسَلْناكَ »
يا محمد . «
إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ »
نعمة تشملهم قيل هى للمؤمنين خاصة و اليه ذهب ابن عباس . و قيل عام فيهم امنو الخسف و المسخ و العذاب يعنى من آمن به كتبت له الرّحمة فى الدنيا و الآخرة و من لم يؤمن به عوفى ممّا اصاب