كه متى نام مادر وى بوده و هيچكس از پيغامبران نسبت با مادر نكنند مگر عيسى بن مريم را و يونس متى را و گفتهاند كه متى نام پدر وى بوده و مادرش تنخيس نام بوده و اين يونس آنست كه مصطفى « ص » در حق وى گفته :
« لا ينبغى لاحد ان يقول انا خير من يونس بن متى » ،
و بروايتى ديگر گفت :
« لا تفضّلونى على يونس بن متى »
حكمت نبوت درين كلمه آن بود كه رب العزه در حق يونس گفته كه . «
إِذْ ذَهَبَ مُغاضِباً »
مصطفى ( ص ) گفت نبايد كه چون امّت من اين آيت بشنوند بوى ظن بد برند و به چشم حقارت درو نگرند و آن بد گمانى دين ايشان را زيان دارد ، هر چند كه مصطفى فاضلتر بود از وى و از همهء پيغامبران گفت :
« لا تفضّلونى على يونس بن متى »
مرا بر يونس فضل منهيد ، نه مراد تحقيق اين كلمه بود بلكه مراد تعظيم يونس بود تا همگان بوى به چشم تعظيم نگرند ، و قصّهء وى به گوش تعظيم شنوند . اصحاب اخبار گفتند يونس مردى بود متعبّد خوش آواز ، چون كتاب خواندى وحوش بيابان بسماع آمدندى چنان كه داود را بود در زمان خويش ، اما قليل الصبر بود و تنگ خوى با حدّت و عجلت ، ازينجا بود كه خداى تعالى با مصطفى گفت :
« فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَ لا تَكُنْ كَصاحِبِ الْحُوتِ »
.
و قال تعالى :
« فَاصْبِرْ كَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ »
، اى محمد تو چون آن مرد ماهى بى صبر و زود خشم و شتابنده در كار مباش ، تو صبر كن در كارها و در بلاها چنان كه اولو العزم من الرّسل صبر كردند .
يونس پيغامبر خدا بوده باهل نينوا ، دهى بود از دههاى موصل ، و خلافست ميان علماء كه ابتداء رسالت وى كى بود ؟ ابن عباس گفت بعد از آنكه از شكم ماهى بيرون آمد رسالت و وحى بوى پيوست بدليل آنكه رب العزه گفت ،
« فَنَبَذْناهُ بِالْعَراءِ »
ثمّ ذكر بعده ،
« وَ أَرْسَلْناهُ إِلى مِائَةِ أَلْفٍ أَوْ يَزِيدُونَ »
. قومى گفتند : از اهل تفسير كه رسالت وى پيش از آن بود كه در شكم ماهى شد بدليل قوله تعالى :
« وَ إِنَّ يُونُسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ »
. و گفتهاند سى ساله بود كه اللَّه تعالى او را بقوم فرستاد و سى و سه سال دعوت كرد و درين مدت جز از دو مرد بوى ايمان نياورد . عبد اللَّه مسعود