اكلونى البراغيث . و على هذا قوله .
« ثُمَّ عَمُوا وَ صَمُّوا كَثِيرٌ مِنْهُمْ »
. قوله : «
هَلْ هذا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ »
اين تفسير نجوى است يعنى - و اسرّوا النجوى ، «
هَلْ هذا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ »
معنى - آنست كه كافران با يكديگر براز ميگفتند كه اين محمد بشرى است همچون شما آدمى مانند گوشت و پوست ، چه تخصيص است او را كه ديگران را نيست كه اتّباع وى بايد كرد و سخن وى بايد پذيرفت ؟ «
أَ فَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَ أَنْتُمْ تُبْصِرُونَ »
اى - تقبلون سحره و انتم ترون انه رجل مثلكم . و قيل أ تقبلونه و انتم تعلمون انّه سحر ؟ يعنى القرآن ، و قيل أ تقبلونه و انتم عقلاء ؟ او را مىپذيريد و سحر وى مىپسنديد و شما عاقلان چشم داريد كه مىنگريد .
: «
قالَ رَبِّي يَعْلَمُ الْقَوْلَ فِي السَّماءِ وَ الْأَرْضِ »
رب العزة مصطفى ( ص ) را خبر داد از آنچه ايشان با يكديگر پنهان مىگفتند ، آن گه گفت : اى محمد ايشان را جواب ده و بگوى خداوند من مىداند هر چه در هفت آسمان و هفت زمين گويند پنهان يا آشكارا بر وى هيچ گفت پوشيده نه ، آنچه با يكديگر بر از گفتيد ميداند و آن گه صدق من و دروغ شما ميداند . قرأ اهل الكوفة غير ابى بكر : «
قالَ رَبِّي »
بالالف على انه اخبار عن الرسول صلّى اللَّه عليه و سلّم بالقول ، و القول مسند الى الرسول و هو بشر فى قوله تعالى : «
هَلْ هذا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ »
، و قرأ الباقون : « قل ربّى » به غير الالف ، و الوجه انّه على الامر للرسول ( ص ) بان يقول لهم انّ ربى يعلم القول ، يعنى السر و النجوى .
قوله : «
بَلْ قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ »
مبرّد گفت : بل در كلام عرب برد و وجه استعمال كنند : يكى آنست كه از سخنى با سخنى گردد كه دومى غلطى آيد يا بر وى نسيانى رود ، و اين بر اللَّه تعالى روا نيست تعالى عن ذلك . ديگر وجه آنست كه سخنى درست تمام بسر برد آن گاه ابتدا كند بسخنى ديگر ، و اين بر اللَّه تعالى جائز است و به اين معنى رب العالمين گفت :
« بَلْ عَجِبْتَ وَ يَسْخَرُونَ
-
بَلْ قالُوا إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ
-
بَلْ قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ »
حكايت از كافران مىكند كه در قرآن سخنهاى مختلف