كرد و بر من انكار كردى :
اما كشتى از آن چند درويش بود يعنى ده برادر ، پنج از ايشان زمن و پنج ازيشان كارگران در دريا يعنى كه در دريا غوّاصى ميكنند يا كشتى بكرا ميدهند و بغلّهء آن زندگانى ميكنند ، و گفتهاند كه كشتى وقف بود بر ايشان ، «
فَأَرَدْتُ أَنْ أَعِيبَها »
اى اجعلها ذات عيب ، يقال عبته اذا جعلته ذا عيب فانت عائب و ذلك معيب ، «
وَ كانَ وَراءَهُمْ »
اى امامهم ، «
مَلِكٌ »
كافر اسمه جلندى ، «
يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ »
صالحة ، «
غَصْباً »
. و قرأ عثمان « كل سفينة صالحة » قيل و امر عثمان فكتب الى بلاد المسلمين بان يكتب فى المصاحف : « صالحة » و قال قد قامت عندى البيّنة بها و كان ذلك فى آخر عمره فلم ينتشر . و فى الآية دليل على انّ المسكين و ان كان يملك شيئا فلا يزول عنه اسم المسكنة اذا كانت به حاجة الى ما هو زيادة على ملكه و يجوز له اخذ الزّكاة - و سئل ابن عباس كيف كانوا مساكين و السّفينة قد تساوى الف دينار ، فقال المسافر مسكين و ان كان معه الف دينار .
«
وَ أَمَّا الْغُلامُ فَكانَ أَبَواهُ مُؤْمِنَيْنِ فَخَشِينا »
اى علمنا ان عاش ان يصير سببا لكفر والديه و عصيانهما اللَّه لانّهما كانا شديدى الحبّ له ، و معنى «
يُرْهِقَهُما »
يغشيهما . و قال الزجاج يحملهما على الرّهق و هو الجهل .
«
فَأَرَدْنا أَنْ يُبْدِلَهُما رَبُّهُما »
قرأ نافع و ابو عمرو «
يُبْدِلَهُما »
بالتّشديد و كذلك فى النّور :
« وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ »
و فى التّحريم :
« أَنْ يُبْدِلَهُ »
و فى القلم :
« أَنْ يُبْدِلَنا »
و قرأ الباقون «
يُبْدِلَهُما »
بالتّخفيف و كذلك فى الجميع الّا ابن عامر و حمزة و الكسائى و حفص عن عاصم فانّهم قرءوا فى النّور وحده بالتّشديد و فى الباقى بالتّخفيف ، و الوجه انّ بدّل مثل ابدل و كلاهما قد جاء فى القرآن و التّبديل فيه اكثر من الإبدال و المعنى اردنا ان يرزقهما اللَّه ولدا يكون ، «
خَيْراً مِنْهُ زَكاةً »
اى اتمّ صلاحا و اطهر دينا ، «
وَ أَقْرَبَ رُحْماً »
قرأ ابن عامر و يعقوب «
رُحْماً »
بضمّ الحاء و قرأ الباقون «
رُحْماً »
به سكون