است و هوى و ستم .
پير طريقت گفت : الهى ار تو فضل كنى از ديگران چه داد و چه بيداد ، ور تو عدل كنى پس فضل ديگران چون باد ، الهى آنچ من از تو ديدم دو گيتى بيارايد ، عجب اينست كه جان من از بيم داد تو مىنياسايد .
«
الْحَمْدُ لِلَّهِ »
حمد نفسه بنفسه حين علم عجز الخلق عن بلوغ حمده ، خداوند ذو الجلال قادر بر كمال ، مفضّل بانوال ، سزاوار ثناء خويش ، شكر كنندهء عطاء خويش ، ستايش خود خود مىكند و ثناء خود خود ميگويد كه عزت خود خود شناسد و عظمت و جبروت خود خود داند ، متعزّز بجلال خويش ، متقدّس بكمال خويش ، متكبّر بكبرياء خويش ، آب و خاك به وصف او كى رسد ، لم يكن ثمّ كان ، قدر وى چه داند ، صفت حدثان در برابر صفت وى چون آيد ، نبود پس بود نيست است ، از نيست معرفت هست كى آيد ، ربّ العزّه بفضل و كرم خود خلق را در وجود آورد و كسوت فطرت پوشانيد ، و ايشان را پرورش داد و از بلاها نگه داشت ، طاعات با تقصير قبول كرد و جور و جفاى ايشان بپردهء فضل بپوشيد ، توفيق طاعت ارزانى داشت و دل را بايمان و معرفت بياراست ، چون دانست كه ايشان از گزارد شكر اين نعمت عاجزاند ، فضل و كرم خود پيدا كرد و لسان لطف نيابت مفلسان و عاجزان بداشت و خود را حمد آورد ، گفت :
«
الْحَمْدُ لِلَّهِ »
، در راه محبّت دوستان را نيابت داشتن شرط دوستى است ، گفت آن نعمتها كه دادم همه بى تو دادم و قسمت بى تو كردم ، چنانك بى تو قسمت كردم بى تو حمد آوردم ، و به حكم دوستى ترا نيابت داشتم تا احسان و انعام خود بر تو تمام كردم ، «
الَّذِي أَنْزَلَ عَلى عَبْدِهِ الْكِتابَ »
- الّذى - اشارتست ، انزل على عبده الكتاب - عبارتست ، اشارت نصيب ارواحست و عبارت نصيب اشباح ، ارواح در سماع «
الَّذِي »
بنشاط آمد طرب كرد ، اشباح در سماع «
أَنْزَلَ عَلى عَبْدِهِ الْكِتابَ »
در اجتهاد آمد راه طلب گرفت ، درين آيت هم تخصيص مصطفى است خاتم پيغمبران و هم تعظيم قرآن است كلام رحمن ، اگر مصطفى است امان زمين است و زين آسمان ، ور قرآن است يادگار دل مؤمنانست و انس جان عارفان .