يكديگر برداشته . همانست كه آنجا گفت :
« نَحْنُ قَسَمْنا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ رَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ »
، جاى ديگر بيان كرد كه اين تفاوت درجات از بهر چه نهاد گفت :
« وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلائِفَ الْأَرْضِ وَ رَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِي ما آتاكُمْ »
تا شما را بيازمايد در آنك شما را داد تا شما را مطيع يابد يا عاصى ، شاكر بيند يا ناسپاس . ابن جرير گفت : «
انْظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ »
اين تفضيل در كار دينست نه در كار دنيا ، اى بعضهم آثر الآخرة فوّفقنا للرّشاد و بعضهم آثر الدّنيا فخذلناه «
لا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ »
الخطاب للنّبى ( ص ) و المراد به امّته و يجوز ان يكون التّقدير : قل يا محمّد ايّها الانسان ، لا تجعل مع اللَّه الها آخر فتقعد مذموما » يذمّك اللَّه و الملائكة و المؤمنون ، «
مَخْذُولًا »
يخذلك اللَّه و لا ينصرك .
و قيل معنى - فتقعد - فتعجز ، يقال فلان قاعد عن الشّىء اى عاجز عنه ، ضد قوله :
ساع فى الخير .
النوبة الثالثة
قوله تعالى : «
وَ كُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ »
الآية . . . ، هر كس را آنچ سزاى اوست در گردن او بستند و آن رقم بر وى كشيدند در ازل ، يكى را تاج سعادت بر فرق نهاده ، درخت اميدش ببر آمده و اشخاص فضل بدر آمده ، شب جدايى فرو شده و روز وصل بر آمده ، يكى به حكم شقاوت گليم ادبار در سر كشيده « 1 » بتيغ هجران خسته و بميخ رد وابسته ، آرى قسمتى است كه در ازل رفته ، نه فزوده و نه كاسته ، چتوان كرد قاضى اكبر چنين خواسته ، بيچاره آدمى كه از ازل خويش خبر ندارد و از ابد خويش غافل نشيند ميان بوده و بودنى او را خواب غفلت ميگيرد ، از خواب غفلت آن روز بيدار گردد كه نامهء كردار وى بدست او دهند كه : «
وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراً »
نامهاى كه
هامش
( 1 ) - نسخهء الف : در سر افتاده .