مكّى و ابو عمرو و زيد از يعقوب - بما - ينزل - بتخفيف است باقى بتشديد خوانند .
لقوله : «
قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ »
روح القدس جبرئيل است و - القدس - مثقّل و مخفّف هر دو خواندهاند ، مخفّف قراءت مكّى است و مثقّل قراءت باقى - معنى آنست كه اى محمّد بگوى ايشان را كه اين قرآن از نزديك خدا فرو آورد جبرئيل آن جان پاك ، نه دروغ است و نه بر ساختهء مخلوق كه فرو فرستادهء اللَّه تعالى است براستى و صدق ، «
لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ آمَنُوا »
تا اللَّه به اين قرآن دل مؤمنان و قدم ايشان بر جادهء دين مىدارد ، در روز فراخى فرمان گرانتر و روز تنگى فرمان سبكتر ، در تن درستى و حضر نماز تمام بهنگام بر پاى و در سفر نماز نيمى و در بيمارى نشسته و در ناتوانى خفته و در بيم بر ستور تا مؤمنان با فرمان مىتاوند « 1 » و بطوع بر آن مىپايند ، «
وَ هُدىً »
من الضّلالة «
وَ بُشْرى لِلْمُسْلِمِينَ »
بانّهم من اهل الجنّة .
«
وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّما يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ »
آدمى و ما هو من عند اللَّه ، كان غلام رومىّ يلازم رسول اللَّه ( ص ) و يحدّثه بما قرأ فى الانجيل ، فقيل انّما يأخذ محمّد ما يأتى به منه و اسم ذلك الغلام يسار و قيل جبر . قال عكرمة هو غلام لبنى عامر بن لو يقال له يعيش ، و قيل هو عابس مملوك كان لحويطب بن عبد العزى و كان قد اسلم فحسن اسلامه . و قال الضحّاك هو سلمان الفارسى . قال النحاس :
و هذه الاقوال ليست بمتناقضة لانّه يجوز ان يكونوا اومأوا الى هؤلاء جميعا و زعموا انّهم يعلّمونه ، قوله : «
لِسانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ »
قرأ حمزة و الكسائى :
- يلحدون - بفتح الياء و الحاء و قرأ الباقون : - يلحدون - بضمّ الياء و كسر الحاء و المراد بهذا اللّسان اللّغة و العرب تسمّى اللّغة و الكلام لسانا ، و الالحاد الميل ، و المعنى لغة الّذى يميلون اليه و يزعمون انّه يعلّمك ، «
أَعْجَمِيٌّ »
غير عربىّ ، «
وَ هذا »
القرآن منزل بلغة عربيّة ، «
مُبِينٌ »
اى يعرف معناه من لفظه بادنى تأمّل .
و قيل معنى الآية : انتم افصح العرب و ابلغهم و اقدرهم على الكلام نظما و نثرا و قد
هامش
( 1 ) - تاويدن : طاقت آوردن ( لغت فرس اسدى ) - نسخهء ج : مىشتابند .