چنانك گفت :
« قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ
-
وَ اللَّاتِي يَأْتِينَ الْفاحِشَةَ »
يعنى الزّنا ، و گفتهاند فحشاء اينجا بخل است چنانك در سورهء البقرة گفت :
« الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ »
و مصطفى ( ص ) گفت :
« ان اللَّه يبغض الفاحش المتفحش البذى »
زشت دارد اللَّه تعالى هر بخيل بد گوى از شرم تهى ، و بر جمله فحشاء آن زشتها است از فعل و از قول كه مروت را خراب كند و مرد را بد نام كند . عبد اللَّه مسعود را گفتند فلان كس همه روز دزدى مىكند و همه شب قرآن ميخواند ، جواب داد كه : ستنهاه قراءته ، و اين از قول خداى تعالى گفت جلّ جلاله :
« إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ »
.
و مردى بار خواست بدر حجرهء عايشهء صدّيقه مادر مؤمنان ، رسول ( ص ) گفت سه بار كه بد مرديست آن گه گفت وى را بار ده ! چون درآمد وى را بنواخت و با وى سخنان خوش گفت چون بيرون شد عايشه گفت يا رسول اللَّه اين مرد را آن گفتى كه گفتى و چون در آمد با وى چنان كردى ! جواب داد رسول خداى ( ص ) :
« ان ابغض الناس الى اللَّه من يكرم اتقاء فحشه »
- بترينهء « 1 » مردمان بنزديك اللَّه تعالى آن كس است كه مردمان او را نيكو دارند از بيم فحشاء زبان وى ، «
وَ الْمُنْكَرِ »
اين - منكر - بقول مفسران شركست و گواهى بدروغ . و قيل ما لا يعرف فى شريعة من شرايع الانبياء - منكر انست كه هيچ شريعت از شرايع انبيا به آن نيامده و نه هيچ سنّت بوى رفته ، و گفتهاند هر چه علم و خرد بر آن منكرست آن منكر است ، هر گفتارى و كردارى كه پيغام آسمان را بر آن انكارست و آن را از خداى تعالى و رسول نكير ، منكر آنست ، «
وَ الْبَغْيِ »
: بغى - ناميست بيداد را و حسد را ، از بيدادست آنجا كه گفت :
« بَغى بَعْضُنا عَلى بَعْضٍ »
و از حسد است آنجا كه گفت :
« بَغْياً أَنْ يُنَزِّلَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ »
و اين - بغى - جاى ديگر تفسير كرد گفت :
« حَسَداً مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ »
و بدان كه مفسران بغى را در همهء قرآن بر چهار وجه تفسير كردهاند :
هامش
( 1 ) - نسخهء الف : بدترين .