الاقرب فالاقرب - هر كه با تو نزديكتر ببرّ تو اوليتر . درين خبر ، مادر را مقدّم كرد بر پدر و بر حق پدر بيفزود زيرا كه به برّ مادر اولىتر و بطاعت پدر . و در خبرى ديگر گفت : امّك و اباك و اختك و اخاك ثمّ ادناك فادناك . سديگر خبر درين معنى آنست كه مصطفى ( ص ) را پرسيدند از نفقات گفت :
« زوجتك تقول اطعمنى او طلقنى و مملوكك يقول اطمعنى او بعنى و ابنتك تقول الى من تكلنى » .
و در خبرست كه مردى گفت
يا رسول اللَّه ( ص ) عندى دينار
- يك دينار دارم چكنم ؟
گفت :
انفقه على نفسك
- بر خود به كار بر ، گفت
عندى آخر ؟
گفت :
انفقه على عيالك -
بر عيال خود به كار بر ، و عيال مرد اهل اوست و فرزندان خرد يا مضطر او و پدر و مادر و بال مانده بر او ، گفت
عندى آخر ؟
گفت :
انفقه على خادمك -
بر برده و خادم خود به كار بر ، گفت
عندى آخر ؟
گفت :
انفقه على دابّتك
- بر ستور خود به كار بر ، گفت
عندى آخر ؟
گفت :
انت ابصر
- اكنون تو به دانى .
و تعظيم رحم پيوستن را ببرّ وصلت دادن پدر و مادر كافر را گفت :
« وَ إِنْ جاهَداكَ عَلى أَنْ تُشْرِكَ بِي ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُما »
- اگر پدر و مادر با تو جنگ كنند و باز كوشند كه مشرك شو و انباز گير با من تو ايشان را در آن فرمان مبر ، آن گه گفت :
« وَ صاحِبْهُما فِي الدُّنْيا مَعْرُوفاً »
امّا در دنياى خويش و نعمت دنيا با ايشان بنيكويى زندگانى كن . جاى ديگر گفت در تهديد قاطع رحم :
« فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ »
چنان مىپنداريد و مىبيوسيد « 1 » كه اگر بر سر كس سالار گرديد يا بر سر قومى راعى يا بر سر رعيّت والى يا بر سر اهل بيت خويش سالار
« أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَكُمْ »
كه بيداد كنيد در زمين و افزونى جوييد و رحمها بريد ،
« أُولئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ »
ايشان كه اين كنند اللَّه تعالى بر ايشان لعنت كند و از راه پذيرفتارى دور كند ، گوش دل ايشان كر گرداند و چشم دل ايشان نابينا .
«
وَ يَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ »
مفسران گفتند فحشاء درين آيت زنا است
هامش
( 1 ) - بيوسيدن : اميد داشتن ، طمع كردن .