گمار بنده نواز ره نماى . و بقول بعضى مفسّران اين مثل كافر و مؤمنست ، يعنى كافر كه خير نگويد و نكند و نفرمايد و مؤمن كه بتوحيد فرمايد و بر دين حق خواند و بر منهاج شريعت و حقيقت راست رود هرگز كى برابر باشد و يكسان ؟ ! - عطاء گفت « ابكم » ابى بن خلف است و كان كلّا على قومه لانّه كان يؤذيهم ، «
وَ مَنْ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ »
: حمزة بن عبد المطلب است . و گفتهاند ابكم : اسيد بن ابى العاص است و من يأمر بالعدل : عثمان بن عفّان . و قيل ضرب اللَّه هذه الامثال ليعلم انّه إله واحد و انّا لا ينبغى ان يشبّه به غيره .
«
وَ لِلَّهِ غَيْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ »
و المعنى و للَّه ايّها النّاس ملك ما غاب عن ابصاركم فى السّماوات و الارض دون آلهتكم الّتى تدعونها من دونه و دون كلّ ما سواه . و قيل تقديره و للَّه علم غيب السّماوات و الارض . و - الغيب - ها هنا ما لا يدرك بالحسّ و لا يفهم بالعقل . و قيل هو ما فى قوله :
« إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ »
الآية . . .
«
وَ ما أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ »
اين جواب كفّار قريشست كه درخاست رستاخيز استعجال مىنمودند ، بر طريق استهزاء مىگفتند :
« مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
-
أَيَّانَ يَوْمُ الدِّينِ
-
أَيَّانَ مُرْساها »
ربّ العالمين گفت : «
ما أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ »
ليس يريد انّ السّاعة تأتى فى اقرب من لمح البصر و لكنّه يصف سرعة القدرة و الإتيان بها - مىگويد در قدرت ما آوردن آن و نمودن آن آسانست « 1 » و سهل و نزديك ، آن گه هنگام آن آيد چون لمح البصر بود : تاوش چشم ، كه اللَّه تعالى گويد كن : باش تا مىبود ، و - السّاعة - اسم لوقت النّشور سمّى ساعة لانّه جزء يوم من يوم القيامة و اجزاء الزّمان سمّيت ساعات . و يقال لمح فلان ببصره اذا طرف طرفا وحيا ، «
أَوْ هُوَ أَقْرَبُ »
كلمة - او - وردت فى القرآن فى مواضع مضافة الى اللَّه عزّ و جلّ ما هى منه فى شىء من الشكّ و انّما هى لتوهم على الخلق فيها فكان قيام السّاعة فى وحائها كلمح البصر لقوم من النّاظرين و هو اقرب منه لقوم آخرين ، و هكذا فى قوله :
« وَ أَرْسَلْناهُ إِلى مِائَةِ أَلْفٍ أَوْ يَزِيدُونَ »
، هم مائة الف عند قوم من العادّين و يظنّهم آخرون يزيدون ، و قوله :
« فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى »
فى القسىّ
هامش
( 1 ) - نسخهء ج : آسان ترست .