حين نحن ، «
وَ هُوَ كَظِيمٌ »
الكظيم الّذى امتلأ حزنا و سكت عليه .
«
يَتَوارى مِنَ الْقَوْمِ »
يبعد عنهم و يختفى ، «
مِنْ سُوءِ ما بُشِّرَ بِهِ »
من الحزن و العار و الحياء . ثمّ يتفكر و يقول فى نفسه ، «
أَ يُمْسِكُهُ »
يعنى أ يتركها و ذكر الكناية لانّها تعود الى لفظ ما ، «
عَلى هُونٍ »
اى على هوان و مشقّة ، «
أَمْ يَدُسُّهُ »
يخفيه ، «
فِي التُّرابِ »
فيئيده ، عادت اهل جاهليّت چنان بود كه هر زن وى بارور بودى بوقت زادن از مردم پنهان شدى و انتظار كردى تا خبر چه آيد ، پسرى بود يا دخترى ، اگر پسر آمدى خرّم گشتى و بشادى فرا ديدار مردم آمدى و اگر دختر بودى غمگين و دل تنگ نشستى ، آن گه در كار آن دختر با خود انديشه كردى كه او را بخوارى و مشقّت بپرورم يا زنده در خاك كنم ؟ پس از ايشان كس بود كه بخوارى و مشقّت و بى مرادى بداشتى و بپروردى و كس بود كه زنده در خاك كردى ، و ايشان كه دختر را زنده در خاك مىنهادند از بيم فقر مىكردند و از بيم عار كه اگر ناكفوى در وى طمع كند و اين آن - وأد - است كه قرآن بدان ناطق است :
« وَ إِذَا الْمَوْؤُدَةُ سُئِلَتْ »
. و گفتهاند صعصعه جدّ فرزدق صد و بيست موءوده از پدران بستده هر يكى به دو ناقه و ايشان را زنده بگذاشته ، و فيه يقول الفرزدق :
و جدى الّذى منع الوائدات * و احيى الوئيد فلم تؤد
. . . «
أَلا ساءَ ما يَحْكُمُونَ »
بئس ما يقضون فيجعلون اللَّه البنات و لانفسهم البنين ، هذا كقوله :
« تِلْكَ إِذاً قِسْمَةٌ ضِيزى »
.
«
لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ »
اى لهؤلاء الكفار الّذين يجعلون للَّه البنات صفات الذم و الامثال السّيئة ، «
وَ لِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلى »
الصّفات الحسنى و الامثال العلى - ميگويد كافران را مثل بد است و صفت عيب كه ايشان را حاجت به فرزند است وانگه از بيم فقر ايشان را مىكشند و بر خود اقرار ببخل مىدهند . و فى الخبر :
اكبر الكبائر ان تجعل للَّه ندا و هو خلقك ثمّ تقتل ولدك خشية ان يأكل معك . و خداى تعالى را صفت بزرگوار است و مثل نيكو ، بى فرزند و بى نياز از فرزند و پاك از مانند و سزاى آنك او را يگانه دانند و باخلاص توحيد پرستند . قال ابن عباس :