كرد ، اينست كه گفت : «
فَأَتَى اللَّهُ بُنْيانَهُمْ »
اى اتى امر اللَّه و هو الرّيح التي خرّبتها ، «
فَخَرَّ »
اى سقط ، «
عَلَيْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ »
و هم تحته ، «
وَ أَتاهُمُ الْعَذابُ مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ »
اى دخل بعوضة قد جفّ منها شقّها فى خياشيمه فقتلته .
«
ثُمَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُخْزِيهِمْ »
معنى آنست كه هر چند ايشان را در دنيا عذاب كردند و خزى و نكال و و بال كردار خود ديدند بر آن اقتصار نكنند كه خزى عظيم و عذاب صعب ايشان را در قيامت خواهد بود ، و ربّ العزّه ايشان را گويد :
«
أَيْنَ شُرَكائِيَ »
اى الّذين فى دعواكم انّهم شركائى اين هم ليدفعوا العذاب عنكم - كجااند آنانك شما دعوى كرديد كه ما را انبازاناند تا امروز عذاب از شما دفع كنند ، «
الَّذِينَ كُنْتُمْ تُشَاقُّونَ »
اى تخالفون و تحاربون النّبي و المؤمنين ، « فيهم » و الاصل كنتم فى شقّ غير شقّ المؤمنين لاجلهم - كجااند ايشان كه از بهر ايشان با رسول من و با مؤمنان جنگ كرديد « 1 » و مخالفت و معادات نموديد « 2 » ، و قرأ نافع : - تشاقّون - بكسر النّون مخففة و الاصل فيه - تشاقوننى - فحذف النّون الثّانية تخفيفا و انّما حذف الثّانية لان الاولى علامة الرّفع ثمّ حذف ياء الضّمير و اكتفى بالكسرة و المعنى : الّذين كنتم تخالفوننى فيهم و لاجلهم ، «
قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ »
يعنى العلم باللّه و هم الملائكة ، و قيل هم المؤمنون .
مؤمنان چون عذاب خزى كفّار بينند در قيامت گويند : «
إِنَّ الْخِزْيَ »
اى الذلّة ، «
الْيَوْمَ وَ السُّوءَ »
اى العذاب ، «
عَلَى الْكافِرِينَ »
لا علينا .
«
الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ »
قرأ حمزة - يتوفيهم - بالياء فى الحرفين ، ذكر الفعل لتقدّمه و لكون تأنيث فاعله غير حقيقى لانّه تأنيث جمع و للفصل ، و قرأ الباقون : - تتوفاهم - بالتاء فيهما انّثوا الفعل و ان تقدّم لانّه مسند الى جماعة فهى مؤنّثة كما قال تعالى :
« وَ إِذْ قالَتِ الْمَلائِكَةُ »
. «
تَتَوَفَّاهُمُ »
اى تقتبض ارواحهم بامر اللَّه . و قال الحسن : تتوفاهم الى النّار الى تحشرهم اليها و المتوفى
هامش
( 1 ، 2 ) - نسخهء ج : كردند - نمودند .