«
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ »
اى لعبرة للمصدّقين ، يعنى انّ المؤمنين اعتبروا بها .
«
وَ إِنْ كانَ أَصْحابُ الْأَيْكَةِ لَظالِمِينَ »
اى كافرين و - الايكة - الشجرة المتكائفة ، اى الملتفّة و جمعها - ايك - . و قيل الايكة اسم النّاحية و - ليكة - اسم المدينة كمكّة و بكّة . و قيل كانوا اصحاب غياض و رياض و اشجار و انهار يأكلون فى الصّيف الفاكهة الرّطبة و فى الشّتاء اليابسة .
«
فَانْتَقَمْنا مِنْهُمْ »
اى كذّبوا شعيبا ، فانتقمنا منهم اى اهلكناهم و عذّبناهم و ذلك انّ اللَّه عزّ و جل سلّط عليهم الحرّ سبعة ايّام لا يمنعهم منه شىء ثمّ بعث عليهم ظلّة كسحابة فالتجاؤا الى ظلّها يلتمسون الرّوح فبعث اللَّه عليهم منها نارا فاحرقتهم ، «
وَ إِنَّهُما لَبِإِمامٍ مُبِينٍ »
جمهور المفسرين على انّ الكناية تعود الى قريتى قوم لوط و شعيب . اى انّهما على ممرّ السّابلة و الامام الطريق يامّه كلّ احد . و قيل الكناية ترجع الى لوط و شعيب ، اى «
إِنَّهُما لَبِإِمامٍ مُبِينٍ »
- طريق من الجنّة واضح . و قيل الخبر بهلاك قوم لوط و اصحاب الايكة لمكتوب فى امام مبين ، و هو اللّوح المحفوظ .
بدانك لفظ - امام - در قرآن بر پنج وجه آيد : يكى امامست مقتداى خير كه مردم بوى اقتدا كنند چنانك ربّ العزّه گفت ابراهيم را :
« إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً »
يعنى قائدا فى الخير يقتدى بسنّتك و هديك ، همانست كه در سورة الفرقان گفت :
« وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماماً »
يعنى قادة فى الخير يقتدى بنا . وجه دوم امامست بمعنى نامهء كردار بندگان ، كقوله :
« يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ »
اى بكتابهم الّذى عملوا فى الدّنيا . وجه سوم لوح محفوظ است ، كقوله :
« وَ كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ »
يعنى اللّوح المحفوظ . وجه چهارم تورات است ، كقوله فى سورة هود :
« وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى إِماماً »
يعنى التورية اماما يقتدى به و رحمة لمن آمن به ، همانست كه در سورة الاحقاف گفت :
« وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى إِماماً »
يعنى التّوراة . پنجم امام بمعنى طريقست ، كقوله فى هذه السّورة :