نشاند آن اثبات است ، همانست كه پدران مىروند و پسران « 1 » بجاى ايشان مى نشينند .
محمد بن كعب القرظى همين گفت : اذا ولد الانسان اثبت اجله و رزقه و اذا مات محى اجله و رزقه .
سدّى گفت : يمحو اللَّه ما يشاء يعنى القمر و يثبت يعنى الشمس بيانه فى قوله تعالى :
« فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ وَ جَعَلْنا آيَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً »
. و گفتهاند محو و اثبات فناء دنياست و بقاء عقبى كقوله :
« ما عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باقٍ »
.
و قيل يمحو ما يشاء من اعضاء الاموات فى قبورهم و ابشارهم و شعورهم و يثبت الارواح فلا تغيرها عن حالها حتّى يردّها الى النّفوس . و قيل يمحو اللَّه ما يشاء و يثبت يعنى :
« يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ يُرْبِي الصَّدَقاتِ »
و گفتهاند اين محو و اثبات را روزى و وقتى معين نام زد نيست كه ربّ العزّه مىگويد :
« كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ »
يعنى محوا و اثباتا . قومى گفتند روز پنج شنبه است چنانك بيان كرديم در اقوال ، قومى گفتند دهم ماه رجب است ، قومى گفتند شب قدر است يعنى ليلة التقدير و درست آنست كه مصطفى ( ص ) گفت بروايت ابو الدرداء و جماعتى صحابه و خبر در صحيح است ،
قال رسول اللَّه ( ص ) : ينزل اللَّه تعالى فى آخر ثلث ساعات يبقين من اللّيل فيفتح الذكر « 2 » فى السّاعة الاولى الّذى لا يراه احد غيره فيمحو ما يشاء و يثبت ، ثمّ ينزل فى السّاعة الثّانية الى جنّة عدن و هى داره التي لم ترها غيره و لم يخطر على قلب بشر و هى مسكنه لا يسكنها من بنى آدم غير ثلاثة : النبيين و الصّدّيقين و الشّهداء ، ثمّ يقول طوبى لمن دخلك ثمّ ينزل فى السّاعة الثّالثة الى السّماء الدّنيا بروحه و ملائكته فتنتفض فيقول قومى بعزّتى فيطلع الى عباده يقول الا هل من مستغفر يستغفرنى فاغفر له ، الا هل من سائل يسئلنى فاعطيه ، الا هل من داع يدعونى فاجيبه حتّى يكون صلاة الفجر
و لذلك يقول اللَّه عزّ و جلّ :
« وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً »
يشهده اللَّه و ملائكة اللّيل و ملائكة النّهار ، «
وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ »
يعنى اللوح المحفوظ
هامش
( 1 ) - نسخهء ج : فرزندان
( 2 ) - الذكر : الكتاب فيه تفصيل الدين و وضع الملل .