رب العالمين بجواب ايشان گفت : «
قُلْ هُوَ رَبِّي لا إِلهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ »
جاى ديگر گفت :
« قُلْ هُوَ الرَّحْمنُ آمَنَّا بِهِ وَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْنا »
. «
قُلْ هُوَ رَبِّي »
اى الرّحمن ربّى و خالقى و رازقى و مدبّرى ، «
لا إِلهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ »
وثقت به و فوضت امرى اليه و استعنت به فى توفيقى لمصلحة دنياى و آخرتى ، «
وَ إِلَيْهِ مَتابِ »
اى و اليه اتوب من خطاياى ، و الاصل متابى فحذفت الياء لانّ الكسرة تدل عليها .
«
وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبالُ »
سبب نزول اين آيت آن بود كه قريش بهم آمدند ، گفتند يا محمد : ان سرّك ان نتبعك فسير لنا جبال مكة بالقرآن ، اگر ميخواهى كه ترا پس رو باشيم و به تو ايمان آريم اين كوههاى مكه به اين قرآن روان گردان ، از جاى خويش ببر تا زمين مكه بر ما فراخ شود و چشمههاى آب روان پديد آر تا كشت زار كنيم و درخت نشانيم كه تو بر خداى خويش نه كم از داود پيغامبرى كه اللَّه تعالى كوهها مسخر او كرد تا با وى تسبيح مىكرد ، و همچنين باد ما را مسخر كن تا مركب ما شود ازينجا تا بشام از بهر تجارت و قضاء حاجت كه نه تو بر خداوند خويش كم از سليمان پيغامبرى كه باد وى را مسخر بود ، و نيز جدّ خويش را قصى از بهر ما زنده گردان يا آن كس كه ميخواهيم ازين مردگان تا از وى پرسيم « 1 » كه آنچ تو آوردى حق است يا باطل چون ايشان بر مصطفى ( ص ) اقتراح اين آيات كردند ، رب العالمين بجواب ايشان اين آيت فرستاد : «
وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً »
اى و لو انّ كتابا ، «
سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ - الْمَوْتى »
جواب لو محذوف است يعنى لكان هذا القرآن ، اى لو سيرت جبال لقراءة كتاب لكان هذا القرآن اذ ليس فى كتب اللَّه ما يجمع من الحكم و الدّلايل و الشواهد و البيّنات ما يجمعه القرآن - معنى آنست كه اگر هرگز كوهى روان كردندى بقراءت كتابى يا بوى مرده زنده گردانيدندى اين قرآن بودى ، «
بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمِيعاً »
اى هذا و امثاله يفعله اللَّه القادر الّذى له كلّ الامر و ليس لاحد ان يقترح عليه آية . و قيل تقدير الآية «
وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتى »
هامش
( 1 ) - نسخهء الف : تا آن كس كه ما خواهيم از مردگان حالها پرسيم .