«
وَ كَذلِكَ أَنْزَلْناهُ حُكْماً عَرَبِيًّا »
و هم چنان فرستاديم اين نامه را نامهء عربى و اين دين را دين عربى ، «
وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ »
و اگر پى برى بخوش آمدهاى ايشان ، «
بَعْدَ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ »
پس آن كه به تو آمد از علم «
ما لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا واقٍ ( 37 ) »
ترا از خداى تعالى نه باز دارنده ايست و نه يارى .
«
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ »
و فرستاديم فرستادگان پيش از تو ، «
وَ جَعَلْنا لَهُمْ أَزْواجاً وَ ذُرِّيَّةً »
و ايشان را با زنان و فرزندان كرديم ، «
وَ ما كانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ »
و نبود هيچ پيغامبرى را كه آيد و آيتى آرد ، «
إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ »
مگر بدستورى اللَّه تعالى ، «
لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ ( 38 ) »
هر هنگامى را نوشته ايست [ كه آن كى خواهد بود ] .
النوبة الثانية
قوله تعالى : «
الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ »
خواهى اين آيت تفسير آيت پيشين نه و آيت دوم : «
الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ »
سخن مستأنف بود ، و اگر خواهى سخن بر « اناب » منقطع كن ، آن گه از «
الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ »
سخن پيوسته گير تا به «
حُسْنُ مَآبٍ »
. - «
تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ »
اينجا دو قول گفتهاند : يكى آنست كه ذكر بمعنى وعد است ، مصدر اضافت بفاعل كرده يعنى تصدّق قلوبهم مواعيد اللَّه عزّ و جلّ و تسكن اليها و تأنس بها - ميگويد وعدههايى كه اللَّه تعالى داد مؤمنانرا در غيب از نعيم بهشت و ديدار و رضاء باقى ، دلهاى ايشان بى گمان مىپذيرد و استوار مىدارد و مىآرامد و به آن شاد مىشود .
قول ديگر آنست كه به اين ذكر زبان خواهد ، مصدر اضافت بمفعول كرده يعنى تطمئن قلوبهم بذكرهم اللَّه بالسنتهم او بالسنة غيرهم - دلهاى ايشان آرام گيرد و بنازد چون ذكر و ثناء خداى تعالى بر زبان رانند يا از ديگرى شنوند . قال الزّجاج :
اذا ذكر اللَّه بوحدانيّته آمنوا غير شاكين . روى عن ابن عباس قال : هذا فى الحلف