«
أَمْ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكاءَ »
يا خداى را انباز خواندند و نهادند ، «
خَلَقُوا كَخَلْقِهِ »
كه چنانك اللَّه تعالى آفريد ايشان آفريدند ، «
فَتَشابَهَ الْخَلْقُ عَلَيْهِمْ »
تا آفرينش اللَّه و آفرينش انبازان وى بهم مانست [ و رجحان و سزا بر ايشان پوشيده ماند و شوريده گشت ] ، «
قُلِ اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ »
بگوى اللَّه تعالى است آفريدگار هر چيزى از آفريده ، «
وَ هُوَ الْواحِدُ الْقَهَّارُ ( 16 ) »
و اوست آن يكتاى [ كم آورندهء هر چيز ] باز شكنندهء هر كام [ فرود آرندهء هر برتر ] .
النوبة الثانية
قوله تعالى : «
اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثى »
پس از آنك منكران بعث گفتند :
« أَ إِذا كُنَّا تُراباً أَ إِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ »
خبر داد جلّ جلاله از كمال قدرت و شواهد فطرت خويش در آفرينش اوّل در رحم مادر و اظهار صنع خود در تقلّب احوال بنده تا بر ايشان حجّت باشد كه آن خداوند كه قادر است بر آفريدن بنده در رحم مادر بر آن صفت قادر است كه او را پس از فنا باز آفريند و بر وى دشوار نايد . «
اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثى »
من العدد و الذكر و الانثى و الصورة و الشّكل و السّعادة و الشّقاوة ، «
وَ ما تَغِيضُ الْأَرْحامُ »
- غاض - هم لازم است و هم متعدّى ، اگر لازم نهى اين ماء مصدر است يعنى و غيض الارحام و ازديادها ، و اگر متعدّى بود تقدير آنست كه : و ما تغيضه الارحام اى تنقصه من الجنين و هو غير المخلّق فتلده سقطا و ما تزداد على الغيض فتلده تامّا ، و گفتهاند كه اين نقصان مدّت حمل است كه فرزند بشش ماه آيد ، «
وَ ما تَزْدادُ »
آنست كه بنه ماه بر گذرد و بيفزايد تا به دو سال بمذهب بو حنيفه و تا به چهار سال بمذهب شافعى . - قال حماد بن سلمه :
انّما سمّى هرم بن حيّان هرما لانّه بقى فى بطن امّه اربع سنين . و قيل انّ الضحاك بقى فى بطن امّه سنتين . و انّ محمد بن عجلان بقى فى بطن امّه ثلث سنين فشقّ عنه بطن امه و اخرج و قد نبتت اسنانه ، و گفتهاند «
ما تَغِيضُ الْأَرْحامُ »
حيض است بوقت حمل كه زن حامل چون حيض بيند نقصان در غذاء فرزند آيد و در مدّت