چنانك درختها بهم نماند ميوه و بار آن نيز بهم بنماند ، هر درختى را بارى و هر نباتى را برى ، اينست كه گفت : «
وَ نُفَضِّلُ بَعْضَها عَلى بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ »
اشارتست كه هر طاعتى را فردا ثوابيست و هر كس را مقامى و جاى هر كس به قدر روش خويش و هر فرعى سزاى اصل خويش .
يحيى معاذ رازى گفت : اين دنيا بر مثال عروسى است و عالميان در حق وى سه گروهند ، يكى دنيادار است كه اين عروس را مشاطه گرى مىكند ، او را مىآرايد و جلوه مىكند . ديگر زاهد است كه آن عروس آراسته را تباه مىكند ، مويش مىكند و جامه بر تن وى مىدرد . سوم عارف است كه او را از مهر و محبّت حق چندان شغل افتاده كه او را پرواى دوستى و دشمنى آن عروس نيست . فردا آن دنيادار را در مقام حساب كشند ، اگر اللَّه تعالى با وى مسامحت كند فضل آن دارد و اگر مناقشت كند بنده سزاى آن هست : و من نوقش فى الحساب عذّب ، و آن زاهد را ببهشت فرو آرند و پاداش كردار وى از آن ناز و نعيم بر وى عرضه كنند گويند : انّ لك الّا تجوع فيها و لا تعرى و انّك لا تظمأ فيها و لا تضحى ، و آن عارف را از آن منازل و درجات بهشتيان بر گذرانند و بعليين رسانند ، فى مقعد صدق عند مليك مقتدر .
2 - النوبة الاولى
( 13 / 16 - 8 )
قوله تعالى : «
اللَّهُ يَعْلَمُ »
خداى مىداند ، «
ما تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثى »
آنچ در شكم هر مادهاى [ و بار هر بارورى ] ، «
وَ ما تَغِيضُ الْأَرْحامُ »
و هر چه رحمها كاهد [ از اندام يا از حاسّه يا از موى و ناخن يا از نقش يا از مدت در حمل ] ، «
وَ ما تَزْدادُ »
و آنچ رحمها افزايد [ از نيكويى در صورت يا خوشى در آواز يا افزونى در اندام يا زيادت در مدت حمل ] ، «
وَ كُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ ( 8 ) »
و آن همه [ بخواست و دانش خدا است ] هر يك بنزديك او باندازهاى .
«
عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ »
داناى نهان و آشكارا ، «
الْكَبِيرُ الْمُتَعالِ ( 9 ) »