كنيم و ايشان طعام نخورند و پيش از آن نديده بودند كه مهمانان طعام نخوردند ، و گفتهاند : آن ساعت كه گوسالهء بريان كرده در پيش نهادند جبرئيل پرّ خويش بوى فرو آورد و دعا كرد تا اللَّه تعالى آن را زنده كرد و برخاست و در رفتن ايستاد ساره آن كار شگفت داشت بخنديد . و اصح الاقوال آنست كه آن تبسم و شادى وى ببشارت فرزند بود به پيرانه سر ، و به اين قول در آيت تقديم و تأخير است يعنى - فبشرناها باسحق ، فضحكت تعجبا من ان يكون من شيخين كبيرين ولد . و يقال :
الضحك خاصة للانسان اذا رأى العجيب البديع حصل من مادة البدن هيئة الضحك و گفتهاند :
فَضَحِكَتْ
اى - حاضت يعنى - رأت امارة ذلك بعد البشارة او قبلها ، و هذا قول مجاهد و عكرمة تقول العرب : ضحكت الارنب اى - حاضت .
فَبَشَّرْناها بِإِسْحاقَ
انما خصت بالبشارة جزاء على خدمتها للضيف . و قيل :
لان النّساء اعظم سرورا بالولد من الرجال ، و قيل : لان ساره لم يكن لها ولد و كان ل : ابراهيم ولد و هو اسماعيل ( ع ) . و گفتهاند : بشارت دادن فريشتگان ساره را آن بود كه گفتند : ايّتها الضاحكة ستلدين غلاما ، و
مِنْ وَراءِ إِسْحاقَ يَعْقُوبَ
اى - و بعد بشارة اسحاق ب : يعقوب . شامى و حمزه و حفص « يعقوب » بنصب خوانند بر تقدير فبشرناها ب : اسحاق و يعقوب من وراء اسحاق اى - من بعد اسحاق و موضعه الجر الا انه لا ينصرف فيكون فى حال الجر مفتوحا و قيل : انتصابه بفعل مضمر و التقدير فبشرناها ب : اسحاق و وهبنا لها يعقوب ، باقى يعقوب برفع خوانند و هو مرفوع بالابتداء و خبره من وراء اسحاق مقدم عليه فيكون المعنى : فبشرناها ب : اسحاق و يعقوب يحدث لها من وراء اسحاق ، قال : ابن عباس و الشعبى و جماعة من المفسرين و اهل اللغة : الوراء ولد الولد تقول العرب : هذا ابنى من الوراء : اى - ابن ابنى . يقول بشرناها بانها تعيش الى ان ترى ولد ولدها فكانت سن ابراهيم يومئذ مائة سنة و ساره اصغر منه بسنة .
قالَتْ يا وَيْلَتى
نداء ندبة و هو ايذان بورود الامر الفظيع
أَ أَلِدُ وَ أَنَا عَجُوزٌ
همانست كه جايى ديگر گفت :
فَصَكَّتْ وَجْهَها وَ قالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌ
دست بر وى هميزد چنان كه عادت زنان باشد بوقت تعجب كه چيزى شگفت بينند يا شنوند ، ميگفت : من فرزند چون زايم و من پير زن ، سال من به نود و نه رسيده و اين كه شوى منست سالش