جوف مسجد الكوفة و كان التنور على يمين الداخل « 1 » ممّا يلى باب كندة ، و قيل :
كان فى ارض الهند ، و قيل : كان ب : الشام فى موضع يدعى عين وردة . و قيل :
فارَ التَّنُّورُ
كناية عن اشتداد الامر و صعوبته كما يقال : حمى الوطيس اذا اشتد الحرب ، و قيل :
التنور - وجه الارض . يعنى - اذا رأيت الماء قد فار على وجه الارض فاركب انت و اصحابك السفينة ، و قيل :
فارَ التَّنُّورُ
اى - طلع الفجر . و الاكثرون على انه تنور الخابزة كما ذكرنا .
قُلْنَا احْمِلْ فِيها
اى - فى السفينة
مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ
. قرأ حفص :
مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ
بتنوين لام كلّ ، و كذلك فى المؤمنين ، و المعنى : من كل شىء فحذف المضاف اليه و نوّن كلا بعد حذف المضاف اليه ، و زوجين نصب مفعول
احْمِلْ
و المراد احمل فى السفينة من كل شىء او من كل صنف من الحيوان
زَوْجَيْنِ
ذكرا و انثى ، ثم قال :
اثْنَيْنِ
على سبيل التأكيد و التحقيق . و قرأ الباقون :
مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ
مضافا غير منون فى السورتين . « 2 » و الوجه ان كلا اضيف الى الزوجين و جعل قوله :
اثْنَيْنِ
مفعول
احْمِلْ
و المعنى : احمل اثنين من كل زوجين ، اى - احمل من كل شىء له زوج اثنين ذكرا و انثى ، و الزوج فى كلام العرب كل واحد معه قرين ، و الاثنان زوجان ، يقال : عليه زوجا نعل اذا كان عليه نعلان و كذلك عنده زوجا حمام .
قال اللَّه تعالى :
وَ أَنَّهُ خَلَقَ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى
فالذّكر زوج للانثى و الانثى زوج للذّكر .
وَ أَهْلَكَ
يعنى - ولدك و عيالك
إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ
يعنى - تقدّم قولى لك « لا تخاطبنى فيه » و هو ابنه كنعان و امرأته واغلة . و قيل :
إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ
يعنى - من كان فى علم اللَّه انّه يغرق بكفره .
وَ مَنْ آمَنَ
اى - و احمل من صدّقك من المؤمنين .
وَ ما آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ
مفسران گفتند : اين قليل هشتاد بودند ، چهل مرد و چهل زن ، و هشتاد در كثرت امّت نوح اندك باشد و درستتر « 3 » آنست كه در كشتى كم از ده تن بودند ، نوح بود و زن وى و سه پسر [ نوح ] « 4 » : سام و حام و يافث و زنان ايشان . و اصاب حام امرأته فى السّفينة فدعا نوح ان تغيّر نطفته فجاء بالسّودان . هر چه
هامش
( 1 ) الداخلى ( ج ) .
( 2 ) - يعنى درين سوره و در سورهء مؤمنين .
( 3 ) - درستر ( الف ) .
( 4 ) - منحصر به نسخه الف است .