برگزارند بسزا و داد
وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ
( 54 ) و بر هيچ كس از ايشان ستم نكنند .
أَلا
آگاه باشيد و بدانيد .
إِنَّ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
كه خداى را است هر چه در آسمان و زمين است
أَلا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ
آگاه باشيد كه گفت خدا راست است
وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ
( 55 ) لكن بيشتر ايشان نميدانند .
هُوَ يُحيِي وَ يُمِيتُ
اوست كه مرده زنده مىكند و زنده مىميراند
وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
( 56 ) و شما را همه با او خواهند برد .
النوبة الثانية
قوله تعالى :
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ
اين آيت در شأن مستهزيان آمد كه استماع ايشان بتعنّت و استهزا بود ، لا جرم مىشنيدند و ايشان را در آن هيچ نفع نبود ، و ايشان را به كار نيامد ، همچون كسى كه كر باشد و خود به اصل هيچ نشنود . و گفتهاند :
سمع در قرآن بر دو وجه است : يكى سمع ايمان است بدل ، چنان كه در سورت هود گفت :
ما كانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ
اى - لم يطيقوا سمع الايمان بالقلب . و در سورة الكهف گفت :
وَ كانُوا لا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعاً
يعنى سمع الايمان بالقلوب .
أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ
هم ازين باب است . وجه ديگر سمع است به گوش سر ، چنان كه در سورة هل اتى گفت :
فَجَعَلْناهُ سَمِيعاً بَصِيراً
اى - سميع الاذنين . و در آل عمران گفت :
إِنَّنا سَمِعْنا مُنادِياً
يعنى محمدا ص ينادى بالايمان .
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ
هم ازين باب است كه اين استماع به گوش سر است
أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ
يا محمد تو چون توانى كه كران را به گوش دل شنوا كنى ؟ ايشان را دريافت نيست و هدايت نيست كه ايشان را راه ننموديم .
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْظُرُ إِلَيْكَ
اين نظر چشم سر است
أَ فَأَنْتَ تَهْدِي الْعُمْيَ
اين نابينايى نابينايى دل است چنان كه جاى ديگر گفت :
فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ
ميگويد : كافران و جهودان در تو مىنگرند و معجزات و دلايل روشن مىبينند و آن ديدن و نگرستن ايشان را سود نميدارد و به كار نيايد كه