و احوال ايشان جز آن نيست كه از نزديك خدا است و از پيغام و وحى پاك او .
در نمىيابيد كه چنين است و اين قرآن كه بر شما ميخوانم پيغام خدا است و كلام او .
و قال ابن عباس نبىّ رسول اللَّه و هو ابن اربعين سنة و اقام به مكه ثلث عشرة سنة و بالمدينة توفّى و هو ابن ثلث و ستّين سنة .
قوله
فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً
اى - لا احد اظلم و اكفر ممن كذب على اللَّه
أَوْ كَذَّبَ بِآياتِهِ
فالكاذب على اللَّه و المكذّب بآيات اللَّه فى الكفر سواء . معنى آنست كه من بر خداى هرگز دروغ ننهادم و نه ساختم و شما كرديد كه گفتيد وى را شريك و انباز است و كيست ستمكارتر و كافرتر از آن كه بر خداى دروغ سازد و گويد كه وى را شريك و انباز است و قرآن كه سخن وى است دروغ شمارد و محمد كه پيغام رسان وى است دروغ زن دارد
إِنَّهُ لا يُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ
لا يسعد من كذّب انبياء اللَّه .
وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ
يعنى يشركون مع اللَّه فى العبادة
ما لا يَضُرُّهُمْ
ان لم يعبدوه
وَ لا يَنْفَعُهُمْ
ان عبدوه . اين مشركان مكة بتان را ميپرستند كه در ايشان ضرر و نفع نه ، اگر نپرستند بر ايشان گزند نيارند و اگر پرستند ايشان را به كار نيايند و سود نكنند از بهر آن كه مواتاند ، نه خير است در ايشان نه شر ، نه نفع نه ضرر ، نه كردگارى نه توانايى و دانايى . اللَّه است جلّ جلاله كه كردگار است و توانا و دانا ، هم ضار و هم نافع همه چيز تواند و با همه تاود و بداشت و توان هر كس رسد و سزاى هر كس چنان كه بايد دهد ، لا يحدث شىء فى ملكه الا بايجاده و حكمه و قضائه و ارادته و تكوينه و لا يلحق احدا ضرّ و لا نفع و لا خير و لا شرّ و لا سرور و لا حزن الّا من قبله جلّ جلاله فان تك نعمة فهو النّافع و الدّافع و ان تك محنة فهو الضارّ القامع المانع ، فمن استسلم لحكمه عاش فى راحة و من اعرض عن حكمه وقع فى كلّ آفة .
روى انّ اوّل ما كتب اللَّه فى اللّوح المحفوظ - انا اللَّه الّذى لا إله الّا انا من لم يستسلم بقضايى و لم يصبر على بلائى و لم يشكر نعمايى فليطلب ربّا سوائى ،
و
روى انّ داوود ( ع ) ناجى ربّه فقال الهى من شرّ النّاس ؟ فقال عزّ من قائل من استخارنى فى امر فاذا خرت له اتّهمنى و لم يرض بحكمى .
وَ يَقُولُونَ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللَّهِ
حسن گفت معنى آنست كه ايشان شفيعان