هيچ سخن نميگفتند . كعب بن مالك گويد معاذ را سلام كردم جواب نداد ، سخن گفتم از من اعراض كرد ، گفت خداى داند كه من او را و رسول او را دوست ميدارم كعب گويد پس مردى را ديدم كه مرا طلب همى كرد نزديك من آمد و نامه به من داد از ملك غسّان ، مضمون اين نامه آن بود كه : بما رسيد كه اين مرد ترا بيازرده است و ترا مهجور كرده اگر نزديك من آيى ترا نزديك من نيكوئيها بود . گفت جهان بر من تاريك شد كه شومى معصيت من بدانجا رسيد كه مشرك را به من طمع افتاد ، آن نامه پاره پاره كردم و بينداختم و از قبيله و عشيره و خويش و پيوند خود بريدم بر سر كوهى خيمه زدم همىگريستم تا پنجاه روز بر آمد پس رسول خدا در خانهء ام سلمه بود و شب دو بهره گذشته كه گفت يا ام سلمه خبردارى كه خداى تعالى توبهء ايشان قبول كرد و آيت فرستاد :
لَقَدْ تابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ
تا به آخر هر دو آيت . كعب گفت من در نماز بودم كه خلق را ديدم روى به من نهاده همى آواز شنيدم از سر كوه كه يا كعب بن مالك خداى تعالى توبهء شما قبول كرد . من جامهء خويش ، مبشّر را بخشيدم ، جامهء ديگر در پوشيدم و آمدم بنزديك رسول خدا ، ابو بكر و عمر و جماعتى صحابه را ديدم كه باستقبال من همى آمدند و مرا بشارت همى دادند و تهنيت همى كردند ، تا آمدم نزديك رسول خدا او را ديدم چون ماه تابان و خورشيد رخشان گفت يا كعب ترا بشارت باد كه خداى تعالى توبهء شما قبول كرد و شما را باز پذيرفت و اين آيت بر خواند :
وَ عَلَى الثَّلاثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا حَتَّى إِذا ضاقَتْ عَلَيْهِمُ الْأَرْضُ بِما رَحُبَتْ
اين با بمعنى - مع - و الرحب - السعة . يقال : فلان رحيب الصدر اى - واسع الصدر . و منه قوله مرحبا ، و منه سمى عرصة المسجد - رحبة . و الرحاب - العراض . يقال : رحّب به اذا قال مرحبا . قال المفسرون : ضيّق الارض عليهم بانّ المؤمنين منعوا من كلامهم و معاملتهم و ازواجهم باعتزالهم و كان النبى ( ص ) معرضا عنهم .
وَ ضاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ
دلهاى ايشان ور ايشان تنگ گشت يعنى احوال ايشان .
و قيل - تبرّموا منها بالهمّ الذى حصل فيها .
وَ ظَنُّوا
ايقنوا ، در قرآن ظن بمعنى يقين جايها است ،
أَنْ لا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ
ان لا معتصم من عذاب اللَّه
إِلَّا إِلَيْهِ
. معنى لجأ باز پناهيدن است با يك جا و آن سه ركن است