مردى منافق ، كريه المنظر ، مشوّه الخلقة . مصطفى گفت :
« من اراد ان ينظر الى الشيطان فلينظر الى نبتل بن الحارث .
بد زبان بود و سخن چين ، اسرار مصطفى و مؤمنان بر منافقان بردى و آنچه شنيده بودى و ديده ، باز گفتى و طعن كردى . او را گفتندى چنين مگوى و مكن ، جواب داد : انّما محمد اذن ، من حدّثه شيئا صدّقه نقول ما شئنا ثمّ نأتيه فنحلف له فيصدّقنا . محمد همه گوش است هر چه گويند همه شنود و پذيرد . ربّ العالمين گفت :
قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ
گوى ار همه گوش است بهتر گوش است كه مستمع خير است نه مستمع شرّ .
يُؤْمِنُ بِاللَّهِ
آنچه از خداى بوى آيد به آن ميگرود و آن مىپذيرد .
وَ يُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ
و مؤمنانرا راست گوى ميدارد و سخن ايشان ميپذيرد .
اين لام زيادت است هم چنان كه آنجا گفت :
مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ
و كقوله
رَدِفَ لَكُمْ
اى - ردفكم ، و يقول العرب : آمنته و آمنت له ، اى - صدّقته . و در شواذّ خواندهاند : اذن خير لكم منوّن مرفوع ، معنى آنست كه اگر همه گوش است چنان كه ميگويند ، پس شما را به است كه آنچه مىگوييد مىشنود و عذر كه مىگوييد راست و ناراست مىپذيرد .
وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ
- قرائت عامّه رفع است اى - هو رحمة فى سهولة خلقه و سلامة معاملته و لين جانبه . حمزه خواند : و رحمة بخفض ، معطوف بر
أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ
يعنى - كه او رحمتى است گرويدگان شما را ، يخالص المؤمنين و يدارى المنافقين .
وَ الَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ
بالقول و الفعل .
لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ
.
يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ
- جماعتى منافقان بهم بودند ، خلاس بن سويد و اياس بن قيس و عبيد بن هلال وديعة بن ثابت و جماعتى ديگر همه گفتند : لئن كان ما يقول محمد حقّا فنحن شرّ من الحمير . غلامى از آن انصاريان حاضر بود نام وى عامر بن قيس ؛ اين سخن بشنيد خشم گرفت گفت : و اللَّه انّ ما يقول محمد لحقّ و انتم شرّ من الحمير - و بخداى كه آنچه محمد ميگويد راست است و شما از خر بتريد ، پس آن غلام پيش مصطفى آمد و قصه باز گفت . ايشان آمدند و سوگند خوردند