اهلها و مستحقوها ،
وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ
اى قحط و الم و خوف
يَطَّيَّرُوا
اى يتشاءموا
بِمُوسى وَ مَنْ مَعَهُ
. سعيد بن جبير گفت : چهارصد سال در ملك فرعون بود و تا موسى نيامد وى را هيچ رنج و اندوه نبود ، و هيچ گرسنگى و بىكامى و هيچ درد و بيمارى نبود ، و اگر بودى همانا كه دعوى خدايى نكردى . پس چون موسى آمد و آن رنجها و بيمها ديد ، و بوى قحط رسيد گفت : اين از شومى موسى است و قوم او . و گفتهاند :
فَإِذا جاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ
- اين حسنه مهلت است كه ميان هر دو عذاب ميخواستند ، و ايشان را مهلت ميدادند ، كه باز كفر گشتند اللَّه با عذاب گشت . همانست كه گفت :
وَ بَلَوْناهُمْ بِالْحَسَناتِ وَ السَّيِّئاتِ
سيئات طوفان است و جراد و قمّل و ضفادع و دم ، و حسنات مهلتها است در ميان آن .
قالُوا لَنا هذِهِ
- هر گه كه ايشان را مهلت دادند ، گفتند : حق ما و سزاى ما اينست .
وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ
- و چون بايشان رسيدى از آن عذابهاى بد از طوفان و جراد و غير آن ،
يَطَّيَّرُوا بِمُوسى وَ مَنْ مَعَهُ
- تشديد بر طا از بهر تاء نهانى است كه اصل « يتطيّروا » است . و طيرة فال بد گرفتن است و آن آن بود كه فال بد ميگرفتند بموسى و قوم او ، مىگفتند : تا موسى بما آمد دو گروهى پديد آمد ، و آن طوفان و غير آن همه از شومى موسى ميديدند . ربّ العزّة گفت :
أَلا إِنَّما طائِرُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ
- اين را دو معنى است يكى آنست كه : السّيّئة الّتى يطّيّروا بها هى كانت من عند اللَّه . آن بد كه به ايشان رسيد آن از نزديك خداى بود ، از شومى موسى نبود .
ديگر معنى : آنچه ايشان آن را شوم مىشمارند آن شومى ايشان نزديك خداى بجاى است ، يعنى عذاب آتش و عقوبت جاودان ، و قيل : شومهم جاءهم بكفرهم باللّه ،
وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ
ان الّذى اصابهم من اللَّه . يقال : تطيّر به اى تشاءم به ، و اصله ان الرّجل اذا خرج فى طلب امر تفأل بالسانح من الطير و غيره و البارح ، و سمّى ذلك الطيرة .
قال رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و سلّم : « الطيرة شرك » قاله ثلاثا
و
قال : « العيافة و الطرق و الطيرة من الجبت » .