كه پسران ايشان را كشتى ، ايشان با قوم تو همان كنند ؟ و گفتهاند كه : اين فساد ايدر شورانيدن رعيت است بر سلطان و ناايمن كردن ، و اين را در قرآن نظاير است ،
ما جِئْنا لِنُفْسِدَ فِي الْأَرْضِ
،
وَ لا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ
از آن است .
لِيُفْسِدُوا
- اين لام بدل « حتى » است . عرب لام در موضع حتّى نهند ، و در موضع « أن » نهند ، چنان كه آنجا گفت :
ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ
يعنى : ان يجعل ،
يُرِيدُ اللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ
يعنى ان يبين .
وَ يَذَرَكَ
اى : و ليذرك . بيشتر اهل عربيت ور آناند كه عرب ازين نه ماضى گويند و نه فاعل ، و در « دع » همچنين . و
يَذَرَكَ وَ آلِهَتَكَ
- قيل : ان فرعون كان يعبد حنّانة و الحنانة الصّنم الصغيرة كان يعبده فى السرّ .
ابن عباس گفت كه : فرعون گاوپرست بود و قوم خود را بگاو پرستى فرمودى ، و سامرى ازينجا گوساله ساخت ، و ايشان را بر عبادت آن داشت . و گفتهاند كه : فرعون بتان را ساخته بود قوم خود را ، و ايشان را عبادت بتان مىفرمود و مىگفت : انا ربّكم و رب هذه الاصنام ، و لذلك قال :
أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى
، و قيل : كان يعبد تيسا . و كان ابن عباس يقرأ :
و يذرك و الاهتك اى عبادتك ، و كان يقول : ان فرعون كان يعبد و لا يعبد . و اين در معنى ظاهر تراست . افساد را فرا موسى دادند و قوم او ، گفت : ليفسدوا و ذر را فرا موسى دادند تنها ، گفت :
وَ يَذَرَكَ
، و عرب اين را روا دارند ، چنان كه آنجا گفت :
اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ
نگفت : دعواكم . پس فرعون جواب داد ملأ خود را كه :
سَنُقَتِّلُ أَبْناءَهُمْ
، من قتّل يقتّل على التكثير ، و قراءت حجازى تخفيف است :
سَنُقَتِّلُ أَبْناءَهُمْ
،
وَ نَسْتَحْيِي نِساءَهُمْ
يعنى للمهنة و الخدمة .
وَ إِنَّا فَوْقَهُمْ قاهِرُونَ
غالبون و على ذلك قادرون .
قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَ اصْبِرُوا
. و گفتهاند كه فرعون پيش از موسى و مبعث وى آن همه فرزندان بنى اسرائيل را بكشت بگفت منجّمان و كاهنان كه مىگفتند :
زوال ملك تو بدست يكى از ايشان خواهد بود . و ايشان را عذاب ميكرد . روزگارى بس فرا گذاشت تا آن گه كه موسى برسالت بوى آمد و پيغام بگزارد و معجزات بنمود . فرعون