ابن عامر باختلاس كسره ، بصرى و يحيى باختلاس ضمه ، باقى ارجه بىهمزه خوانند ، امّا « هاء » به اين قراءت حمزه و حماد و حفص به سكون خوانند ، و قالون باختلاس كسره ، ورش و كسايى و اسماعيل باشباع كسره . و در هر دو قراءت بهمز و بىهمز معنى آن تأخير است ، تقول : ارجيت الامر و أرجأته ، اذا اخّرته . و الامر من « ارجى » « ارج » و من « ارجأ » « ارجأ » . معنى آنست كه اخّره و لا تعجل . و قيل : معناه احبسه و لا تقتله ،
وَ أَخاهُ
يعنى هارون ، اى اخّر امره و امر اخيه حتى يظهر كذبهما . و گفتهاند : ارجه بىهمزه از رجاء است يعنى اطمعه . ميگويد : او را طامع كن و وعده مىده تا فرو ايستد .
وَ أَرْسِلْ فِي الْمَدائِنِ
اى فى مدائن ملكتك حاشرين ، اى الشرط الّذين يجمعون السحرة .
و الحشر الجمع ، و منه يوم الحشر .
گفتهاند كه : در ممالك وى و نواحى مصر مدينههايى بود كه جادوان در آن مسكن داشتند . هر كه وى را حادثهاى رسيدى و كارى صعب پيش آمدى كس فرستادى بجادوان ، و ايشان را جمع كردى ، تا ايشان تدبير كارها و مكرها ساختندى .
يَأْتُوكَ بِكُلِّ ساحِرٍ عَلِيمٍ
- حمزه و كسايى ساحر عليم خوانند ، و سحار بناء مبالغت است يعنى ازين هر جادوى حاذق پر حيل بجادوى مشهور و معروف ، و قيل : الساحر الّذى يعلم و لا يعلّم ، و السّحّار الذى يعلم و يعلّم .
خلاف است ميان علماء تفسير كه عدد جادوان چند بود . مقاتل گفت : هفتاد و دو كس بودند ، دو كس سران و مهتران ايشان بودند از قبط و هفتاد از بنى اسرائيل .
كعب گفت : دوازده هزار بودند . سدى گفت سى و اند هزار مرد بودند . عكرمه گفت :
هفتاد هزار . ابن المنذر « 1 » گفت : هشتاد هزار . با هر يكى از ايشان حبلى و عصائى بود ، و نام مهتر ايشان شمعون . آمدند اين جادوان بحضرة فرعون ، چنان كه رب العالمين گفت :
هامش
( 1 ) - ج : ابن المنكدر .